Өсиет — азаматтың көзі тірісінде өз мүлкіне қатысты еркін білдіретін негізгі құқықтық құжат. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексіне сәйкес, өсиеттің заңды күші оның нотариаттық тұрғыдан дұрыс рәсімделуіне тікелей байланысты. Құжатты жасау барысында белгіленген ережелерді бұзу оның жарамсыз деп танылуына әкелуі мүмкін.
Нотариатта куәландырылған өсиетті адамның өзі жазады немесе оның айтуымен нотариус куәгердің қатысуымен қағазға түсіреді. Мұндай жағдайда нотариус дербес компьютер, жазу машинкасы сияқты жалпыға бірдей техникалық құралдарды пайдалана алады.
Өсиетпен танысу және оған қол қою талаптары
Егер өсиетті азаматтың айтуы бойынша нотариус жазса, оған қол қойылғанға дейін өсиет қалдырушы мәтінді нотариус пен куәгердің алдында толық оқып шығуға тиіс. Бұл талап құжат мазмұнының мұра қалдырушының нақты еркіне сай екенін тексеру үшін қажет.
Өсиет қалдырушы науқастығына, дене кемістігіне немесе сауатсыздығына байланысты мәтінді өз бетінше оқи алмаса, заң мынадай шешімді көздейді:
- өсиет мәтінін нотариустың қатысуымен куәгер дауыстап оқып береді;
- құжатқа адамның оны өзі неліктен оқи алмағаны туралы нақты себебі жазылады;
- өсиет куәгердің қатысуымен жасалған жағдайда, оның тегі, аты және тұрақты тұратын жері көрсетіледі;
- егер құжатқа өсиет қалдырушының орнына өзге адам қол қойса, оның да аты-жөні мен мекенжайы міндетті түрде тіркеледі.
Құпия өсиеттің ерекшелігі мен жасалу қаупі
Өсиет қалдырушы өз еркін нотариустан да жасырын ұстағысы келсе, құпия өсиет қалдыруға құқылы. Мұндай өсиетті нотариус оның мазмұнымен таныспай-ақ куәландырады. Алайда мұнда өте қатаң талап бар: құпия өсиетті адам міндетті түрде өз қолымен жазып, өзі қол қоюы керек. Бұл ережені сақтамау оның жарамсыз болып қалуына алып келеді.
Құпия өсиетті куәландыру екі кезеңнен тұратын конверттеу тәртібімен жүреді. Алдымен қол қойылған өсиет екі куәгер мен нотариустың қатысуымен жеке конвертке салынып желімделеді де, оған куәлар қол қояды. Осыдан кейін бұл конверт тағы да куәгерлер мен нотариустың көзінше екінші конвертке салынып, оны нотариус жеке өзі куәландырып, қолын қояды.
Құпия өсиетті жария ету және оның мерзімі
Құпия өсиет қалдырған адам қайтыс болғаннан кейін, нотариусқа оның қайтыс болуы туралы куәлік немесе хабарлама ұсынылуы қажет. Құжат қолына тиген сәттен бастап нотариус он күннен кешіктірмей өсиет салынған конвертті ашуға міндетті.
Ашу рәсімі кемінде екі куәгердің және заң бойынша мұрагерлер арасынан қатысқысы келген мүдделі адамдардың қатысуымен жүргізіледі. Нотариус конвертті ашқан бойда мәтінді бірден жария етеді. Осы әрекет бойынша өсиеттің толық мәтінін қамтитын ресми хаттама жасалып, оған нотариус пен куәлар қол қояды. Өсиеттің түпнұсқасы нотариуста қалады, ал мұрагерлерге хаттаманың нотариат куәландырған көшірмесі тапсырылады.
Нотариус жоқ жерде өсиетті кім растайды?
Нотариус қызмет көрсетпейтін елді мекендерде тұратын азаматтардың өсиетін заң актілерінде осындай нотариаттық әрекеттерді жасауға ресми өкілеттік берілген лауазымды адамдар куәландыра алады.
Өсиет жасау кезінде белгіленген рәсімдік талаптарды бұлжытпай сақтау — мұрагерлер арасында болашақта туындауы мүмкін даулар мен құжаттың сотта жарамсыз деп танылу қаупінің алдын алады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі