Акционерлік қоғам құру немесе оның қызметін заңға сай басқару тек бір нормативтік құжатпен шектелмейді. Қазақстан Республикасының акционерлік қоғамдар туралы заңдары өзара сабақтасқан бірнеше деңгейден тұрады және корпоративтік құқықтық қатынастарда әр деңгейдің өзіндік қолдану басымдығы бар.
Заңнама жүйесінің құқықтық негізі
Акционерлік қоғамдардың құқықтық мәртебесін реттейтін заңдар ең алдымен Қазақстан Республикасының Конституциясына сүйенеді. Заңнаманың негізгі қаңқасы:
- Қазақстан Республикасының Конституциясы;
- Азаматтық кодекс;
- «Акционерлік қоғамдар туралы» негізгі Заң;
- Қазақстан Республикасының өзге де нормативтік құқықтық актілері.
Бұл иерархия корпоративтік құжаттарды дайындауда, шешім қабылдауда немесе даулы жағдайларда қай норманың негізге алынатынын анықтайды. Кез келген ішкі ереже немесе келісім осы реттеу жүйесінің талаптарына қайшы келмеуі шарт.
Заң актілеріндегі ерекшеліктерді ескеру
«Акционерлік қоғамдар туралы» Заң ережелері дербес қолданылғанымен, ол жалпы сипаттағы акт болып саналады. Сондықтан заң шығарушы егер Қазақстан Республикасының өзге заң актілерінде нақты салалық немесе функционалдық ерекшеліктер белгіленсе, Заң қағидалары сол ерекшеліктер ескеріле отырып орындалатынын бекіткен.
Бұл тәсіл экономиканың әртүрлі секторларында немесе арнайы мәртебесі бар құрылымдарда нақты заңның жалпы нормаларын сол саланың ерекшелігіне сай икемдеуге мүмкіндік береді.
Ұлттық әл-ауқат қорына қолданылу тәртібі
Заңда квазимемлекеттік сектордың ірі құрылымына қатысты нақты норма көзделген. Заңның жалпы ережелері мына ұйымдарға бірдей қолданылады:
- Ұлттық әл-ауқат қорына;
- Ұлттық әл-ауқат қорының тобына;
- Егер арнайы заңда өзгеше көзделмесе, қор бақылайтын өзге де заңды тұлғаларға.
Мұндағы басты құқықтық шарт — «Ұлттық әл-ауқат қоры туралы» Қазақстан Республикасының Заңында басқаша ереже жазылса, сол арнайы заң нормасы басымдыққа ие болады. Бұл корпоративтік басқаруда қайшылықты болдырмау үшін енгізілген нақты шектеу болып табылады.
Халықаралық шарттардың басымдығы
Егер Қазақстан Республикасы ресми түрде бекіткен халықаралық шартта осы Заңдағыдан өзгеше ережелер белгіленсе, тікелей халықаралық шарттың талаптары қолданылады. Шетелдік инвестиция тартатын немесе трансшекаралық жобаларға қатысатын акционерлік қоғамдар үшін халықаралық құқық нормаларының ұлттық заңнан үстем тұруы маңызды кепілдік болып саналады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі