Мемлекеттік-жекешелік әріптестік (МЖӘ) жобаларын жүзеге асыру мемлекет пен бизнестің өзара сенімді әрі ашық ынтымақтастығына сүйенеді. Заңнама талаптарына сәйкес, жекеше әріптесті айқындау белгіленген үш нақты тәсілдің бірі арқылы ғана мүмкін болады: конкурс, тікелей келіссөздер немесе аукцион. Бұл тетіктер инвестор таңдаудағы тепе-теңдікті және мемлекет мүддесінің қорғалуын қамтамасыз етеді.
Іріктеудің негізгі түрлері мен нысандары
Жекеше әріптесті айқындау тәсілдерінің ішінде ең көп қолданылатыны — конкурс. Заң талабы бойынша ол ашық немесе жабық нысанда өткізілуі мүмкін:
- Ашық конкурс: мұндай рәсімге қатысуға үміткер кез келген әлеуетті жекеше әріптестердің шектеусіз тобы жіберіледі. Бұл бәсекелестікті арттырып, ең ұтымды ұсынысты таңдауға жол ашады;
- Жабық конкурс: оған тек шектеулі тізбедегі үміткерлер ғана қатыса алады және мұндай рәсімді өткізу туралы шешім тек Қазақстан Республикасы Үкіметінің деңгейінде қабылданады.
Жобаның күрделілігі мен шарттарына байланысты конкурс бір кезеңдік немесе екі кезеңдік рәсім арқылы ұйымдастырылуы мүмкін. Сонымен қатар, заңнама жекеше әріптесті конкурспен қатар аукцион нысанында анықтауға жол береді. Бұл ретте конкурсты реттейтін нормалар, егер заңда өзгеше ескерту болмаса, аукционға да тең дәрежеде қолданылады.
Ұлттық жобалар мен салалық тұжырымдамалардағы ерекшеліктер
Мемлекеттік стратегиялық бастамаларға қатысты жобаларда жекеше әріптесті таңдаудың өзгеше тетіктері қарастырылған. Егер салаларды дамыту тұжырымдамалары немесе ұлттық жобалар шеңберіндегі МЖӘ жобаларының құжаттарында төмендегідей шарттар бекітілсе, онда оларға жалпы 31-баптың стандартты ережелері қолданылмайды:
- жобалардың базалық параметрлері, оның ішінде нақты мақсаттары мен міндеттері, бюджеттен болжанатын төлемдер мен мемлекеттік қолдау шаралары белгіленген болса;
- экономиканың жекелеген салалары бойынша әріптесті айқындаудың және шарт жасасудың өзгеше тәртібіне тікелей сілтеме жасалса.
Бұл жағдайда жекеше әріптесті айқындау үлгілік конкурстық құжаттама негізінде жүргізіледі. Оның тәртібін тиісті саланың орталық атқарушы органы бюджет саясаты жөніндегі орталық уәкілетті органмен келісе отырып арнайы қағидалармен бекітеді.
Бизнес пен инвестор үшін маңызы
МЖӘ саласына кіретін кәсіпкер үшін іріктеу түрін алдын ала білу маңызды. Жобаның жабық не ашық конкурсқа, тікелей келіссөзге немесе арнайы салалық қағидаларға жататынын анықтау құжат дайындау стратегиясына тікелей әсер етеді. Заңнама талаптары 2025 жылғы 1 қаңтардан бастап күшіне енген жаңа редакцияға сәйкес құқықтық реттеудің бірізділігін көздейді.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі