Нотариус тек құжат куәландырып, қол қоятын маман ғана емес. Қазақстан Республикасының «Нотариат туралы» Заңының 17-бабына сәйкес, нотариус өз қызметін атқару барысында жеке және заңды тұлғаларға заң аясында кең көлемде құқықтық көмек көрсетуге өкілетті.
Негізгі кәсіби және ақпараттық құқықтары
Азаматтар мен ұйымдардың мүддесін қорғау үшін нотариусқа мынадай негізгі іс-әрекеттерді жүзеге асыру құқығы берілген:
- Құқықтық іс-әрекеттер жасау және кеңес беру: жүгінген тұлғалардың мүддесіне сай нотариаттық әрекеттерді орындау, кеңес беру (консультация жүргізу), сондай-ақ құжаттардың көшірмелері мен үзінділерін дайындау;
- Мәлімет пен құжат талап ету: коммерциялық, банктік және заңмен қорғалатын өзге де құпияларды жария етуге қойылатын талаптарды сақтай отырып, нотариаттық әрекетке қажетті ақпаратты жеке және заңды тұлғалардан сұрату;
- Цифрлық жүйелерге қол жеткізу: бірыңғай нотариаттық цифрлық жүйе арқылы тиісті мемлекеттік органдар мен өзге де ұйымдардың ақпараттық жүйелерінен деректер алу.
Бұл өкілеттіктер нотариаттық әрекеттің заңдылығын қамтамасыз етуге, тараптардың құқығын тексеруге және жалған мәліметтердің алдын алуға бағытталған.
Дауларды шешу және қосымша қызметтер
Заң нотариусқа тек дәстүрлі келісімдерді рәсімдеумен шектелмей, тараптар арасындағы түсініспеушіліктерді бейбіт реттеуге де мүмкіндік береді. Атап айтқанда:
- Медиация туралы заңнамаға сәйкес татуластыру рәсімдерін жүргізуге және медиатор болуға;
- Төрелік талқылау кезінде төреші ретінде сайлануға немесе тағайындалуға;
- Ғылыми, оқытушылық (педагогтік) және шығармашылық қызмет түрлерімен айналысуға құқылы.
Кіріс алу және мүлікті басқару тәртібі
Нотариус өзіне тиесілі белгілі бір активтерден заңды кіріс алуға құқылы. Алайда мұнда нақты шектеулер бар. Коммерциялық ұйымдардың жарғылық капиталындағы үлестерден (акция пакеттерінен) немесе пайдаланылуы кіріс әкелетін өзге мүліктен табыс алу үшін ол мүлік сенімгерлік басқаруға берілуі тиіс. Бұл ретте мүлікті сенімгерлік басқару шарты міндетті түрде нотариаттық тәртіппен куәландырылады.
Ал нотариустың өзіне заңды түрде тиесілі ақшасы, сондай-ақ мүліктік жалдауға берілген мүлкі бұл талаптан тыс қарастырылады. Сонымен бірге нотариус өзіне тиесілі облигацияларды және ашық немесе аралық инвестициялық пай қорларының пайларын сенімгерлік басқаруға бермеуге құқылы.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі