Қазақстан Республикасындағы нотариат — азаматтар мен ұйымдардың заңды құқықтары мен мүдделерін қорғауды қамтамасыз ететін, білікті заң көмегін көрсететін дербес құқықтық институт. Нотариаттық іс-әрекеттер заңды күші бар деректерді растап, дау-дамайдың алдын алуға тікелей қызмет етеді.
Нотариат институтының мәні неде?
Заңға сәйкес, нотариаттың басты қызметі — нотариаттық іс-әрекеттер жасау арқылы жеке және заңды тұлғалардың құқықтарын қорғау. Бұл институт азаматтарға білікті заңгерлік көмек ұсына отырып, түрлі құқықтық қатынастардың, мәмілелер мен ерік білдіру рәсімдерінің заң талаптарына сай орындалуына кепілдік береді.
Әсіресе отбасылық құқық пен мұрагерлік мәселелерінде, мүліктік даулардың туындамауы үшін ресми түрде бекітілген нотариаттық актілер шешуші рөл атқарады.
Нотариаттық іс-әрекеттер жасауға кімдер құқылы?
Заңда белгіленген жағдайлар мен шектерде нотариаттық іс-әрекеттерді жүзеге асыру өкілеттігі барлық лауазым иелеріне бірдей берілмеген. Оны орындауға тек арнайы айқындалған мына субъектілер құқылы:
- мемлекеттік нотариат кеңселерінде қызмет атқаратын мемлекеттік нотариустар мен жеке практикамен айналысатын нотариустар (жекеше нотариустар);
- аудандық маңызы бар қалалардың, кенттердің, ауылдар мен ауылдық округтердің әкімдері аппараттарының арнайы уәкілеттік берілген лауазымды адамдары;
- Қазақстан Республикасының атынан консулдық қызмет атқаратын тұлғалар;
- осы Заң бойынша нотариаттық іс-әрекеттерді жасауға арнайы уәкілетті өзге де адамдар.
Құқықтық көмекке жүгінудің практикалық маңызы
Нотариаттық іс-әрекетке мұқтаж тұлға өзінің тұрғылықты жеріне немесе жағдайына байланысты қайда жүгіну керектігін нақты білуі тиіс. Егер қалада жекеше немесе мемлекеттік нотариустар кең таралған болса, шалғай елді мекендерде тиісті әкім аппаратының уәкілетті қызметкеріне бару заңмен бекітілген. Шетелде жүрген Қазақстан азаматтары үшін бұл қызметті Қазақстан атынан консулдық қызмет атқаратын тұлғалар орындайды.
Өкілеттігі жоқ тұлғалар жасаған іс-әрекеттер заңсыз деп танылуы мүмкін, сондықтан нотариаттық рәсімдерді тек заңмен айқындалған шеңбердегі құзырлы мамандар арқылы жүргізген абзал.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі