Өнімді бөлу туралы келісімдер (ӨБК) шеңберінде жұмыс істейтін жер қойнауын пайдаланушылар үшін салықтық есеп пен трансферттік баға белгілеудің арнайы қағидалары белгіленген. Мұндай мәмілелер бойынша нарықтық баға «Трансферттік баға белгілеу туралы» Заңның жалпы әдістерімен емес, Үкімет 2012 жылғы 30 маусымға дейін бекіткен арнайы тәртіпке (әдістемеге) сәйкес анықталады.
Ерекше тәртіп кімдерге және қандай шартпен қолданылады?
Заңның 10-1-бабына сәйкес, өнімді бөлу туралы келісімдер аясында тауар өткізетін тараптар мәміле бағасын бекітілген арнайы әдістемеге сай қалыптастырса, оларға трансферттік баға белгілеудің жалпы ережелері мен нарықтық бағаны табудың стандартты тетіктері жүрмейді. Бұл ереже мәміле тараптары жеңілдікті салық салынатын елдерде (офшорлық аймақтарда) тіркелген жағдайдың өзінде қолданылады.
Аталған норма келісімшарт ресми күшіне енген күннен бастап жасалған барлық мәмілелерге бірдей таралады. Сондықтан ірі мұнай-газ немесе өндіруші кәсіпорындар үшін өнімді бөлу келісімінің бекітілген талаптары мен Үкімет қаулысы негізгі қаржылық нұсқаулық болып қала береді.
Баға ауытқыған жағдайда салық қалай түзетіледі?
Егер келісімшарт шеңберінде өткізілген өнімнің мәміле бағасы арнайы бекітілген әдістеме бойынша шыққан нақты бағадан ауытқыса, салық төлеуші салық салу объектілерін түзеуге міндетті болады. Бұл түзету еркін тәсілмен емес, дәл сол әдістемеге сай айқындалатын тиісті баға деңгейіне дейін жүргізіледі.
Нәтижесінде салық салынатын табыс немесе салық салумен байланысты нысандар бекітілген индикативтер негізінде қайта есептеліп, мемлекет бюджетіне тиісті түсімдер түсуі қамтамасыз етіледі. Бұл салықтық тексеру кезіндегі қосымша есептеулер мен тәуекелдерді алдын ала басқаруға мүмкіндік береді.
2026 жылдан бастап күшіне енетін жаңа талаптар
Айта кетерлігі, 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізілетін Заңның 10-2-бабы бақыланатын мәмілелерді тексеру талаптарын айтарлықтай күшейтеді. Бұл болашақ норма бойынша мәміленің тек қағаз жүзіндегі талаптары ғана емес, тараптардың іс жүзінде орындайтын нақты функциялары, қабылдайтын тәуекелдері және материалдық емес активтердің үлесі экономикалық тұрғыдан қатаң салыстырылатын болады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі