Өнімнің белгілі бір өңірде өндірілуі оның дәміне, қасиетіне немесе тұтынушы алдындағы абыройына тікелей әсер етуі мүмкін. Азаматтық заңнама мұндай ерекшеліктерді құқықтық тұрғыдан бекіту үшін екі дербес тетікті ұсынады: географиялық нұсқама және тауар шығарылған жердің атауы. Бұл екі ұғым сырттай ұқсас көрінгенімен, олардың құқықтық қорғалу шарттары мен өндіріс процесіне қойылатын талаптары әртүрлі.
Құқықтық қорғау қалай және қай кезде беріледі?
Географиялық нұсқама мен тауар шығарылған жердің атауына құқықтық қорғау өздігінен берілмейді. Ол үшін арнайы заңдық негіздер қажет:
- «Тауар белгілері, қызмет көрсету белгілері, географиялық нұсқамалар және тауарлар шығарылған жерлердің атаулары туралы» Қазақстан Республикасының Заңында бекітілген тәртіппен тіркеу;
- Қазақстан Республикасының халықаралық шарттарында көзделген нормалар.
Егер белгілеме осы негіздер бойынша ресімделмесе, ол аталған санат бойынша ресми қорғауға ие болмайды.
Өндіріс кезеңдеріне қойылатын басты айырмашылық
Заң шығарушы аталған екі институттың аражігін өндіріс циклі мен өнім сипатына қарап нақты ажыратады:
- Географиялық нұсқама: өнім белгілі бір географиялық объектінің аумағынан шығуы керек, ал оның сапасы, беделі немесе өзге сипаттамалары едәуір дәрежеде сол өңірге байланысты болуға тиіс. Бұл ретте тауардың сипаттамасына елеулі әсер ететін кем дегенде бір сатысы осы географиялық аумақта жүзеге асырылса жеткілікті.
- Тауар шығарылған жердің атауы: мұнда талап әлдеқайда қатаң. Бұл — белгілі бір елдің, елді мекеннің немесе өңірдің ресми, бейресми, тарихи не толық атауын қолдану арқылы танылған белгі. Өнімнің айрықша қасиеттері тек немесе басты түрде сол жердің табиғи ортасымен және адам факторымен байланысты болуы шарт. Ең бастысы — өнімнің қасиетін қалыптастыратын барлық өндіріс сатысы сол көрсетілген аумақтың ішінде өтуі міндетті.
Аумақ шекарасы және бақылау талабы
Тауар өндірілетін географиялық нысанның нақты шекарасы және өнімнің өзіне тән ерекше қасиеттері Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген талаптарға сай келуі тиіс. Заң бұл шарттардың сақталуын тиісті мемлекеттік бақылау тетіктеріне бағындырады. Сондықтан кез келген өндіруші өз өнімін белгілі бір жермен байланыстырмас бұрын осы өлшемшарттарға нақты сәйкестігін қамтамасыз етуге міндетті.
Жалпыға ортақ болып кеткен атаулар тіркеле ме?
Кейде тауар белгілі бір географиялық атаумен аталғанымен, уақыт өте келе нақты өндірілген жерін білдіруден қалып, белгілі бір өнім түрінің жалпыға бірдей атауына айналып кетуі мүмкін. Қазақстан аумағында осындай сипатқа ие болған белгілемелерге географиялық нұсқама немесе тауар шығарылған жердің атауы ретінде құқықтық қорғау берілмейді және олар тіркелмейді.
Дегенмен бұл ереже құқық иелерін қорғаусыз қалдырмайды. Егер аталған атауды өзге біреу жосықсыз мақсатта пайдаланып, тұтынушыны жаңылыстырса немесе құқыққа қол сұқса, зардап шеккен тарап заңда көзделген өзге тәсілдермен, оның ішінде жосықсыз бәсекелестік туралы қағидалар шеңберінде өз мүддесін қорғауға толық құқылы.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі