Қазақстанда жұмыс істейтін инвесторлар өз қызметінен тапқан пайдасын өз қалауынша жұмсауға толық құқылы. Алайда бұл еркіндік белгілі бір шарттарды орындаумен тікелей байланысты. Заңнама табысты еркін басқаруға мүмкіндік бере отырып, мемлекет алдындағы міндеттерді толық өтеуді басты талап ретінде бекітеді.
Кәсіпкерлік қызмет нәтижесінде алынған қаражатты бөлу, қайта инвестициялау немесе сыртқа шығару процесі нақты тәртіпке бағынады. Инвестордың құқықтық қорғалуы мен капиталға иелік ету кепілдіктері екі негізгі бағытты қамтиды.
Табысты еркін жұмсаудың басты шарты
Инвестордың өз кірісіне дербес билік етуіне заң жүзінде кепілдік беріледі. Бірақ бұл құқық мемлекеттік қазына мен әлеуметтік қорлар алдындағы барлық төлемдер толық өтелгеннен кейін ғана күшіне енеді. Заң талабына сай, кәсіп иесі мынадай міндеттерді орындауы тиіс:
- Салық кодексіне сәйкес салықтар мен бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерді аудару;
- Әлеуметтік кодекске сәйкес міндетті зейнетақы жарналарын, міндетті кәсіптік зейнетақы жарналарын, жұмыс берушінің міндетті зейнетақы жарналарын және әлеуметтік аударымдарды төлеу;
- Міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру туралы заңнамаға сәйкес жарналар мен аударымдарды толық жабу.
Аталған барлық төлемдер түгел төленгеннен кейін ғана қалған таза табыс инвестордың толық билігіне өтеді. Мұндай қаражатты бизнеске қайта бағыттауға, өзге жобаларға құюға немесе жеке мақсатқа пайдалануға ешқандай шектеу қойылмайды.
Банк шоттарын ашу және валюталық операциялар
Кірістерді еркін пайдалану кепілдігі тек ақшаны жұмсаумен шектелмейді, ол сонымен қатар қаржы инфрақұрылымын кедергісіз қолдануды да білдіреді. Заң инвесторларға Қазақстан Республикасының аумағындағы банктерде шот ашу мүмкіндігін тікелей береді.
Инвесторлар ел аумағындағы екінші деңгейлі банктерден ұлттық валютада (теңгемен) да, шетелдік валютада да еркін шот аша алады. Мұндай операциялар Қазақстанның банк және валюталық заңнамасына толық сай келуі шарт. Валюталық реттеу ережелерін сақтау инвесторға өз қаражатын қауіпсіз басқаруға әрі трансшекаралық есеп айырысуларды жүргізуге жол ашады.
Практикалық тәуекелдер мен талаптар
Инвесторлар үшін басты тәуекел — міндетті төлемдер есебінің дұрыс жүргізілмеуі. Егер салық немесе әлеуметтік қорлар бойынша берешек анықталса, табысты өз қалауынша жұмсау құқығы шектелуі мүмкін. Сонымен қатар заңнама талаптары уақыт өте келе жаңартылып отырады. Мәселен, аталған нормаларға алдағы уақытта күшіне енетін өзгерістер қабылданған, сондықтан қаржылық міндеттемелердің қолданылу мерзімдерін ұдайы қадағалап отыру маңызды.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі