Өндірістегі ауыр әрі зиянды еңбек адамның денсаулығына тікелей әсер етеді. Осыған байланысты Қазақстан Республикасының Еңбек кодексі денсаулығына зиян келу қаупі жоғары салада істейтін азаматтарға зейнет жасына жетпей-ақ арнайы кепілдік — жұмыс берушінің есебінен төленетін кәсіптік төлемді қарастырады.
Кәсіптік төлемді кімдер және қалай ала алады?
Жұмыс берушінің қаражаты есебінен берілетін кәсіптік төлемді алу үшін заңнамада бірнеше міндетті шарт бекітілген:
- жұмыскердің жасы 55-ке толуы тиіс;
- ол үшін жиынтығында кемінде 84 ай міндетті кәсіптік зейнетақы жарналары аударылған болуы қажет;
- жұмыскер еңбек жағдайлары зиянды жұмысын толық тоқтатуы немесе зиянды өндірістік факторлардың әсері жоқ басқа қызметке ауысуы міндетті.
Яғни, төлемді тағайындау үшін тек жас пен жарна өтілі ғана емес, сонымен бірге зиянды жұмыстан нақты бас тарту немесе жеңіл әрі қауіпсіз еңбек орнына көшу басты талап болып саналады.
Төлем мөлшері мен оның төлену мерзімі
Кәсіптік төлем алу құқығы жұмыскер жүгінген күннен бастап туындайды. Жүгінген күн деп жұмыскердің зиянды жұмысты тоқтату немесе басқа қызметке ауысу туралы өтініші ресми тіркелген күн не болмаса мемлекеттік қызметтер туралы заңнамаға сәйкес проактивті қызмет арқылы келісім алынған күн есептеледі.
Төлемнің негізгі қаржылық және мерзімдік ерекшеліктері мынадай:
- Мөлшері: Ай сайын республикалық бюджет туралы заңда тиісті қаржы жылына белгіленген бір ең төмен күнкөріс деңгейінің шамасына тең болады. Бұл шама бюджет туралы заңға сай өзгерген жағдайда, төлем мөлшері де жаңартылып отырады.
- Мерзімі: Төлем азамат Қазақстан Республикасының Әлеуметтік кодексінде белгіленген зейнеткерлік жасқа толғанға дейін беріледі.
Төлемді ұйымдастыру және тоқтату тәртібі
Жұмыс беруші қаражатынан жүргізілетін төлемдерді «Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясы тікелей ұйымдастырады. Аталған корпорацияның қызметіне ақы төлеу еңбек жөніндегі уәкілетті мемлекеттік органның есебінен өтеледі.
Заңда төлемді тоқтатудың нақты мән-жайлары белгіленген:
- төлем алушы қайтыс болған жағдайда қаражат ол қайтыс болған айды қоса алғанда беріледі;
- төлем алушы Қазақстан шегінен тыс жерге тұрақты тұруға көшкенде төлем елден кеткен айды қоса алғанда жүзеге асырылады.
Кәсіптік төлемді жүзеге асыру, оны уақытша тоқтата тұру, қайта бастау немесе түпкілікті тоқтатудың толық тетігі мен ережелерін еңбек жөніндегі уәкілетті мемлекеттік орган реттейді.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі