Көмірсутектер саласындағы жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарт белгіленген мерзімінен бұрын тоқтатылуы мүмкін. Мұндай қадам көбіне жер қойнауын пайдаланушының міндеттемелерін орындамауынан, барлау кезеңінің нәтижесіз аяқталуынан немесе мемлекеттің ұлттық қауіпсіздігі мен экономикалық мүдделеріне қатер төнуінен туындайды. Қазақстанның қолданыстағы заңнамасы осы үдерістің нақты талаптары мен мерзімдерін белгілейді.
Келісімшарт қандай жағдайларда тоқтатылады?
Көмірсутектер бойынша жер қойнауын пайдалану келісімшарты бірнеше негіз бойынша тоқтатылуы мүмкін. Ең алдымен, күрделі жобалар бойынша барлау кезеңі аяқталған соң, мемлекеттік сараптаманың оң қорытындысын алған кен орны анықталмаса, келісімшарт өз күшін жояды. Сондай-ақ жер қойнауын пайдаланушы келісімшарт мерзімі аяқталғанға дейін учаскені толықтай өз еркімен мемлекетке қайтарған жағдайда да қолданыс мерзімінен бұрын аяқталады.
Сонымен қатар заңда құзыретті органның келісімшартты біржақты тәртіппен тоқтату құқығы бекітілген. Бұл тетік мынадай өрескел талап бұзушылықтар орын алғанда іске қосылады:
- жер қойнауын пайдалану қызметіне тыйым салу туралы сот шешімі заңды күшіне енсе;
- сараптамалардың оң қорытындысын алған және тиісті түрде бекітілген жобалау құжаттарынсыз көмірсутектер бойынша операциялар жүргізілсе;
- ұлттық қауіпсіздікке қатер төндіретін заң талаптары бұзылса;
- сарқылып жатқан кен орындары бойынша инвестициялық міндеттемелер орындалмаса;
- аз зерттелген аумақтардағы бастапқы кезеңге арналған жұмыс бағдарламасы сақталмаса;
- белгіленген мерзімде бұзушылықтар жойылмаса немесе өзге міндеттемелер екіден көп рет бұзылса.
Стратегиялық учаскелер және экономикалық мүдде
Егер операциялар жүргізіліп жатқан аумақ стратегиялық маңызы бар учаскеге жатса және жер қойнауын пайдаланушының әрекеті ұлттық қауіпсіздікке қатер төндіріп, елдің экономикалық мүдделеріне нұқсан келтірсе, Үкімет шешімімен келісімшарт бірден тоқтатылуы мүмкін. Мұндай жағдайда мемлекеттік орган жер қойнауын пайдаланушыға кемінде екі ай бұрын ресми ескерту жасауға міндетті.
Бұдан бөлек, мемлекет экономикалық мүддені қалпына келтіру үшін келісімшарт шарттарын өзгертуді немесе толықтыруды талап ете алады. Жер қойнауын пайдаланушы хабарлама алған күннен бастап екі ай ішінде келіссөз жүргізуден бас тартса, не төрт айда келісімге қол жеткізілмесе, немесе ортақ шешімге келген күннен бастап алты ай ішінде жаңа талаптарға қол қойылмаса, құзыретті орган келісімшартты біржақты тәртіппен бұзуға құқылы.
Тоқтату тәртібі және шешімге сотта шағымдану
Құзыретті орган біржақты тәртіппен тоқтату туралы шешімін компанияға арнайы жазбаша хабарлама жіберу арқылы жеткізеді. Келісімшарт жер қойнауын пайдаланушы осындай хабарламаны алған сәттен бастап екі ай өткеннен кейін ресми түрде тоқтатылды деп есептеледі.
Егер келісімшарт иесі мемлекеттік органның шешімімен келіспесе, оның заңдылығын даулауға құқылы. Ол үшін хабарлама алынған күннен бастап екі ай ішінде сотқа талап-арыз беру қажет. Сотқа жүгінген жағдайда, келісімшарттың қолданысын тоқтату мерзімі іс бойынша шыққан сот шешімі заңды күшіне енгенге дейін тоқтатыла тұрады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі