Қазақстан Республикасының еңбек заңнамасы жұмыскер мен жұмыс беруші арасындағы қатынастарды белгілі бір шеңберде ұстап тұратын негізгі құқықтық тетік болып табылады. Оның басты мақсаты — еңбек қатынастарын құқықтық тұрғыдан реттеп, екі тараптың да құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау, сондай-ақ жұмыс саласындағы құқықтар мен бостандықтардың ең төмен кепілдіктерін белгілеу.
Бұл ережелер еңбек қатынастарымен бірге оларға тікелей байланысты басқа да өзара қатынастарға қолданылады. Заңнама тек қағаз жүзіндегі ережелер жиынтығы емес, күнделікті жұмыс процесінде тараптар сүйенетін шекараны анықтайды.
Заңнаманың басты мақсаты және тараптарды қорғау
Еңбек заңнамасының реттеу қызметі тек бір жақтың ғана сойылын шаппайды. Ол бірдей дәрежеде жұмыскердің де, жұмыс берушінің де мүддесін қорғауды көздейді. Бұл ретте заң мынадай нақты міндетті белгілейді:
- еңбек қатынастарына қатысушылардың құқықтары мен мүдделерінің бұзылмауын қамтамасыз ету;
- еңбек саласындағы адам құқықтары мен бостандықтары үшін міндетті ең төмен кепілдіктерді орнықтыру.
Мұндай құқықтық қорғау жұмыс берушіге өз қызметін белгіленген ережеге сай ұйымдастыруға мүмкіндік берсе, жұмыскерге өз құқығын заң шеңберінде талап етуге негіз қалайды.
Ең төмен кепілдіктердің практикалық мәні
Заңда көзделген «ең төмен кепілдіктер» ұғымы кез келген еңбек шарты немесе ішкі келісім осы деңгейден төмен болмауы тиіс дегенді білдіреді. Жұмыс беруші мен жұмыскер өзара келісім жасасқан кезде де мемлекет белгілеген осы шектен аса алмайды, яғни қызметкердің жағдайын заңда бекітілген базалық деңгейден төмендетуге жол берілмейді.
Практикалық тұрғыдан бұл жұмыскер үшін өз құқықтарының төмендемеуіне кепілдік береді, ал жұмыс беруші үшін заң талабына сай әрекет ету міндетін жүктейді.
Мүдделер теңгерімі мен қоғамдық келісім
Еңбек заңнамасының негізгі міндеттері тек дауды шешумен шектелмейді. Оның түпкі міндеті — тараптар арасындағы мүдделер теңгерімін сақтау, әлеуметтік тұрақтылықты қамтамасыз ету және қоғамдық келісімге қол жеткізу үшін қажетті құқықтық жағдайлар жасау.
Өндірістік немесе кәсіптік ортада тараптардың мүддесі қашанда бір жерден шыға бермейді. Жұмыс беруші өндіріс тиімділігі мен тәртіпке мән берсе, жұмыскер әділ жағдай мен кепілдіктерге сүйенеді. Заң осы екі мүддені тең ұстап, қақтығыстардың алдын алуға жағдай жасайды.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі