Толық серіктестік қатысушысының жеке міндеттемелері мен қарыздары туындаған кезде, оның кәсіпкерліктегі үлесіне бірден ауыртпалық салуға заң жол бермейді. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі бойынша серіктестіктегі үлеске өндіріп алу шарасын қолдану тек ерекше жағдайда және қатаң шарттар сақталғанда ғана жүзеге асады.
Үлесті өндіріп алуға өтініш жасаудың басты шарты
Қатысушының толық серіктестіктегі өз үлесін жеке борыштары бойынша өндіріп алуға өтініш жасау тек бір жағдайда мүмкін болады: егер борыштарды толық өтеу үшін азаматтың өзге мүлкі жеткіліксіз болса. Яғни, борышкердің жеке қаражаты, жылжымалы немесе жылжымайтын мүлкі міндеттемелерді жабуға жетпей жатқанда ғана оның серіктестіктегі үлесі өндіріп алу нысанасына айналады.
Бұл ереже толық серіктестіктің тұрақтылығы мен өзге де серіктестердің құқығын қорғау үшін енгізілген, себебі ортақ істегі капиталды орынсыз бөлшектеу серіктестік қызметіне тікелей әсер етеді.
Кредиторлардың талабы және үлестің құнын анықтау
Борышкердің басқа мүлкі жетпеген жағдайда, оның несие берушілері белгіленген құқықтық тетіктерді пайдалана алады:
- Мүлікті бөліп беруді талап ету: Несие берушілер толық серіктестіктен оның мүлкінен ақы өндіріп алу мақсатымен борышқордың жарғылық капиталдағы үлесіне сәйкес келетін мүліктің бір бөлігін бөліп беруді талап етуге құқылы.
- Баланс бойынша есептеу: Серіктестік мүлкінің бөліп берілуге жататын бөлігі немесе оның құны несие берушілердің бөліп беру туралы талаптары қойылған сәтте жасалған ресми баланс бойынша анықталады.
Демек, үлестің нақты көлемі немесе оның құндық баламасы талап қойылған сәттегі қаржылық көрсеткіштер негізінде есептеледі.
Қатысушының құқықтық мәртебесіне әсері
Қатысушының толық серіктестік мүлкіндегі үлесінен ақы өндіріп алу оның серіктестік құрамынан біржола шығуына әкеледі. Заң талабына сай, осы шара орындалған сәттен бастап борышкердің аталған серіктестікке қатысуы тоқтатылады.
Сонымен қатар үлесті өндіріп алу нәтижесінде серіктестік қызметі мен қатысушының мәртебесіне байланысты Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің 70 және 71-баптарында көзделген салдарлар туындайды.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі