Баспана ресми түрде бір ғана адамның атына рәсімделген болса да, оның отбасы мүшелері тұрғын үйді пайдалануда кең құқықтарға ие болады. Тұрғын үй заңнамасына сәйкес, меншік иесі баспанасына қоныстандырған жақындарының күнделікті тұрмысы мен мүліктік жауапкершілігі нақты ережелермен реттеледі.
Пәтерге кірген сәттен бастап пайда болатын кепілдіктерді және отбасылық қарым-қатынас өзгерген кездегі міндеттерді алдын ала білу дау-дамайдың алдын алуға көмектеседі.
Баспананы пайдалану және балаларды қоныстандыру тәртібі
Меншік иесі өз үйіне кіргізген отбасы мүшелері онымен тең дәрежеде үй-жайды пайдалануға құқылы. Егер баспанаға қоныстандыру кезінде өзгеше ескерту немесе талап қойылмаса, олардың тұру мүмкіндігі шектелмейді.
Сонымен бірге тұрғызылған отбасы мүшелеріне мынадай өкілеттіктер мен шектеулер қарастырылған:
- Олар өздері тұрып жатқан тұрғын үйге кәмелетке толмаған балаларын меншік иесінің келісімінсіз тұрғыза алады.
- Ал отбасының өзге мүшелерін қоныстандыру үшін үй иесінің міндетті келісімі талап етіледі.
Бұл норма кәмелетке толмаған балалардың ата-анасымен бірге тұру мүддесін бірінші кезекке қояды.
Тұрғын үйді пайдалану құқығын қорғау
Үй иесінің отбасы мүшелері өздерінің баспананы пайдалану құқығын кез келген үшінші тұлғадан ғана емес, тікелей меншік иесінің өзінен де қорғай алады. Заң бойынша олар тұрғын үйді еркін пайдалануына кедергі келтірген кез келген заңбұзушылықты жоюды талап етуге хақылы.
Яғни, меншік құқығы бар тұлғаның өзі де заңды түрде қоныстанған отбасы мүшесін негізсіз шеттете немесе оның баспанаға кіруіне өз бетінше тосқауыл қоя алмайды.
Отбасылық қатынас тоқтағанда баспана тағдыры не болады?
Ерлі-зайыптының ажырасуы немесе отбасылық байланыстың өзге де себептермен тоқтауы бұрынғы мүшелерді баспанадан бір сәтте шығаруға автоматты түрде негіз болмайды. Егер тұрғын үй иесімен жазбаша келісімде басқаша жағдай көзделмеген болса, бұрынғы отбасы мүшелері бұл үйді мерзімі көрсетілмеген жалға алушы ретінде әрі қарай да пайдалануға құқылы.
Алайда бұл мәртебе міндетсіз келмейді. Бұрынғы отбасы мүшелері мыналарды орындауға міндеттеледі:
- Тұрғын үйді күтіп-ұстау шығындарына қатысу;
- Тұтынылған коммуналдық қызметтердің ақысын уақытылы төлеу.
Ортақ мүліктік жауапкершілік
Тұрғын үй иесі отбасының кәмелетке толған әрбір мүшесі, сондай-ақ отбасылық қатынасы тоқтаған бұрынғы мүшелері баспананы пайдаланудан туындайтын барлық міндеттемелер бойынша ортақ мүліктік жауапкершілік арқалайды. Бұл дегеніміз — үй-жайды ұстау мен коммуналдық төлемдерге қатысты қарыз бен міндеттемелер бойынша тек баспана иесі ғана емес, онда тұратын әрбір ересек тұрғын жауап береді деген сөз.
Мүліктік дауларды реттеу мен тосын шығындардың алдын алу үшін тараптардың өзара қатынастарын жазбаша келісіммен нақтылап алғаны абзал.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі