Жұмысқа қабылданған азамат міндетіне кіріспес бұрын жұмыс берушімен міндетті түрде жазбаша келісім жасасуы қажет. Қазақстан Республикасының Еңбек кодексі бойынша адамды жұмысқа жіберу тек еңбек шарты жасалғаннан кейін ғана жүзеге асырылады. Еңбек шартын жасасу тәртібі сақталмаған жағдайда жұмыскердің де, жұмыс берушінің де заңды жауапкершілігі мен құқықтары туындайды.
Шарттың нысаны мен ресімделуі
Еңбек шарты жазбаша нысанда кемінде екі дана етіп ресімделеді. Оған жұмыскер мен жұмыс беруші өзара қол қояды және құжаттың бір-бір данасы әр тарапта сақталады. Бұл талап екі жақтың да құқықтық теңдігін қамтамасыз етеді.
Сонымен бірге заңнама цифрлық форматты да қарастырған. Еңбек шартын жасасу, оған өзгерістер мен толықтырулар енгізу электрондық цифрлық қолтаңба (ЭЦҚ) арқылы куәландырылған электрондық құжат нысанында жүргізілуі мүмкін. Мұндай тәсіл қағаз құжатпен бірдей заңды күшке ие.
Еңбек шартына өзгерістер қалай енгізіледі?
Еңбек қатынастары барысында қызметкерді басқа жұмысқа ауыстыру немесе келісімшарт талаптарын қайта қарау қажеттілігі туындауы мүмкін. Мұндай өзгерістер мен толықтырулар қосымша келісім түрінде жазбаша нысанда, яғни бастапқы шарт сияқты екі данада немесе ЭЦҚ арқылы жасалады.
Талаптарды өзгерту үшін мынадай кезеңдер мен мерзімдер қарастырылған:
- Тараптардың бірі екінші тарапқа еңбек шартының талаптарын өзгерту туралы ресми хабарлама береді.
- Хабарлама алған екінші тарап оны берілген күнінен бастап бес жұмыс күні ішінде қарауға міндетті.
- Қабылданған шешім туралы сол бес жұмыс күні ішінде екінші тарапқа жауап қайтарылуы тиіс.
Жұмысқа рұқсат беру және шарттың жарамдылығы
Егер жұмыс берушінің кінәсінен еңбек шарты мүлдем жасалмаса немесе тиісті түрде ресімделмесе, жұмыс беруші Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген тәртіппен жауаптылықта болады. Мұндай жағдайда еңбек қатынастары жұмыскер іс жүзінде жұмысқа кіріскен күннен бастап туындады деп есептеледі, яғни жұмыскер қорғаусыз қалмайды.
Сонымен қатар еңбек шарты жұмыс берушінің кінәсінен жарамсыз деп танылса да, бұрынғы жұмыскер өз құқықтарынан айырылмайды. Ол:
- істеген еңбегіне тиісті ақы алуға;
- жыл сайынғы ақы төленетін еңбек демалысының пайдаланылмаған күндері үшін өтемақы төлемін талап етуге;
- өзге де төлемдер мен жеңілдіктерді алуға құқылы.
Егер келісімшарттың тек кейбір жеке тармақтары заңға қайшы келіп, жарамсыз деп танылса, бұл бүкіл еңбек шартының толықтай жарамсыз болуына әкеп соқпайды.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі