Қоршаған орта мен табиғи ресурстардың жай-күйі туралы ұлттық деректер банкі цифрлық жүйесі азаматтар мен мемлекеттік органдарға экологиялық ахуалды бақылауға мүмкіндік береді. Бұл жүйеге кіру барлық санаттағы пайдаланушыларға өтеусіз, яғни ақысыз негізде ұсынылады. Дегенмен қолжетімді ақпараттың көлемі мен түрі қолданушының құқықтық мәртебесіне қарай ажыратылады.
Кімге қандай көлемде дерек беріледі?
Экологиялық кодекс аталған деректер банкіне қол жеткізу құқығын екі негізгі санатқа бөліп қарайды:
- Мемлекеттік органдар мен уәкілетті ұйымдар: Қоршаған ортаны қорғау саласындағы уәкілетті органның, арнайы уәкілетті мемлекеттік органдардың және Бірыңғай мемлекеттік жүйе құрылымына енгізілген мониторингті жүзеге асыратын ұйымдардың барлық ақпаратқа шектеусіз қол жеткізуге құқығы бар. Олар алғашқы деректерді де, дайын ақпараттық өнімдерді де танысу, көшіру және қайта жаңғырту мүмкіндігіне толық ие.
- Жеке және заңды тұлғалар: Қарапайым азаматтар мен кәсіпкерлер тек ақпараттық өнімдерге ғана шектеусіз қол жеткізе алады. Бұл ретте мемлекеттік құпияларды, коммерциялық және заңмен қорғалатын өзге де құпияны құрайтын ақпарат берілмейді. Қолжетімді деректерді еркін танысуға, көшіруге және қайта өңдеп пайдалануға болады.
Бастапқы дерек пен ақпараттық өнімнің айырмасы неде?
Жүйедегі ақпарат екі деңгейден тұрады. Оларды бір-бірінен ажырата білу пайдаланушы үшін маңызды:
Бастапқы деректер — арнайы өңдеуге, талдауға немесе жинақтап-қорытуға түспеген, экологиялық мониторинг нәтижесінде тікелей алынған таза мәліметтер. Мысалы, кәсіпорындардағы қоршаған ортаға эмиссияларды автоматтандырылған мониторинг жүйесінен және өндірістік бақылаудан тікелей түсетін өңделмеген көрсеткіштер бастапқы дерекке жатады. Қоғам өкілдері мұндай «шикі» ақпаратқа тікелей кіре алмайды.
Ақпараттық өнім — бастапқы деректерді талдау, жинақтау және жүйелеу нәтижесінде жасалған түпкілікті құжаттар. Бұған талдамалық есептер, ресми баяндамалар, анықтамалар, картографиялық мәліметтер, статистикалық нысандар мен есептіліктер, сондай-ақ өндірістік экологиялық бақылау бойынша әзірленген құжаттар жатады. Азаматтар мен ұйымдар дәл осы дайын өнімдерді еркін көріп, зерттей алады.
Ақпарат алу шарттары мен шектеулер
Жеке және заңды тұлғалар үшін цифрлық жүйені пайдалану кезінде ешқандай мемлекеттік төлем немесе алым көзделмеген. Пайдаланушы дайын аналитика мен статистиканы өз қажетіне еркін жарата алады. Жүйеден ақпарат іздеген кезде оның коммерциялық немесе өзге құпияларға қатысы жоқ екені ескерілуі тиіс, өйткені заңмен қорғалатын құпия деректер жария айналымға шығарылмайды.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі