Қазақстанда өнім өндіретін немесе тауар импорттайтын кәсіпкерлер өз өнімі тұтынудан шыққаннан кейін пайда болатын қалдықтардың тағдырына тікелей жауапты. Экология кодексінің 390-бабы өндірушілер мен импорттаушылардың кеңейтілген міндеттемелеріне (ӨКМ) қатысушылардың жауапкершілік шеңберін нақты бекітеді. Бұл реттеу тек бизнес өкілдеріне ғана емес, экологиялық төлемдерді жинақтайтын арнайы операторға да қатысты талаптарды қамтиды.
Шарт жасаспаған және төлем төлемеген өндірушілердің жауаптылығы
Өндірушілер мен импорттаушылар өз тауарлары тұтынушылық қасиеттерін жоғалтқан соң олардың қалдықтарын қайта өңдеуге жіберуге немесе залалсыздандыруды ұйымдастыруға міндетті. Заң нормасы бойынша мына талаптарды орындамаған кәсіпкерлер Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес жауапқа тартылады:
- ӨКМ операторымен қалдықтарды жинау, тасымалдау, сұрыптау, қайта өңдеу және кәдеге жаратуды ұйымдастыру туралы шарт жасаспау;
- Қазақстан Республикасының Үкіметі бекіткен өндірушілердің кеңейтілген міндеттемелерін іске асыру қағидалары бойынша өтінім бермеу;
- ӨКМ операторының банктік шотына кәдеге жарату төлемін мүлдем аудармау немесе оны уақтылы төлемеу.
Өз инфрақұрылымы бар субъектілер үшін ереже қалай жұмыс істейді?
Экологиялық заңнама барлық өндірушілер мен импорттаушыларды бірдей кәдеге жарату төлемін төлеуге мәжбүрлемейді. Егер кәсіпорын қалдықтарды жинаудың, қайта өңдеудің және кәдеге жаратудың меншікті жүйесін құрған болса, оған аталған төлемді есептеу талаптары қолданылмайды.
Алайда төлемнен босатылу қалдықтарды басқару жауапкершілігінен толық құтылу дегенді білдірмейді. Меншікті жүйесі бар тараптар өнім қалдықтарын жинау, тасымалдау, қайта пайдалануға дайындау, өңдеу және залалсыздандыру процестерін толық әрі сапалы қамтамасыз етуге тиіс. Егер кәсіпкер бұл талаптарды орындамаса немесе тиісінше орындамаса, ол да заң алдында жауапты болады.
ӨКМ операторының міндеті мен құқықтық тәуекелі
ӨКМ тетігі тек бизнесті жазалаумен шектелмейді; кәдеге жарату төлемдерін басқаратын оператордың да нақты заңдық жауапкершілігі бар. Бұл құрылым экологиялық төлемдерді мақсатсыз пайдаланған жағдайда заң бойынша жауап береді.
Сонымен бірге, оператор өзіне заң жүзінде жүктелген функциялар мен міндеттерді орындамаса немесе өз деңгейінде жүзеге асырмаса, оған да жауапкершілік шаралары қолданылады. Бұл бақылау механизмі экологиялық жинақтардың ашық әрі тікелей қайта өңдеу жүйесін дамытуға бағытталуын қамтамасыз етуге арналған.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі