Мемлекеттік меншіктегі жерді жеке меншікке немесе жер пайдалануға алу үшін азаматтар мен заңды тұлғалар Қазақстан Республикасының Жер кодексінде белгіленген қатаң рәсімдерден өтуі қажет. Жер учаскесіне құқық беру тәртібі тек өтініш берумен шектелмейді, ол жер комиссиясының қорытындысын алуды, жоба әзірлеуді және шекараны нақты бекітуді қамтитын кешенді құқықтық процесс болып табылады.
Жер учаскесіне құқық берудің негізгі кезеңдері
Елді мекендердегі құрылыс пен қалалардағы жер телімдерін берудің өзіндік ерекшеліктерін қоспағанда, жалпы тәртіп келесі жүйелі кезеңдерден тұрады:
- жер учаскесіне құқық беру туралы өтінішті қарауға қабылдау;
- аумақтық аймақтарға бөлу талаптарына сәйкес жерді мәлімделген нысаналы мақсаты бойынша пайдалану мүмкіндігін айқындау;
- елді мекен шегінен тыс жерде объект салу жоспарланса, учаскені алдын ала таңдау;
- жер комиссиясының тиісті қорытындысын дайындау;
- жерге орналастыру жобасын әзірлеу және оны бекіту;
- жергілікті атқарушы органның немесе ауыл, кент әкімінің жер учаскесіне құқық беру туралы ресми шешім шығаруы;
- сатып алу-сату немесе уақытша (өтеулі немесе өтеусіз) жер пайдалану шартын жасасу;
- жергілікті жердегі жер учаскесінің нақты шекарасын белгілеу;
- сәйкестендіру құжатын дайындау және оны өтініш иесіне беру.
Өтініш беру талаптары және бастапқы тексеру
Жер учаскесіне мүдделі тұлға жер телімі орналасқан аумақ бойынша облыстың, ауданның жергілікті атқарушы органына немесе кент, ауылдық округ әкіміне өтініш береді. Өтініште жердің пайдалану мақсаты, болжамды көлемі, орналасқан жері, сұралып отырған құқық түрі және басқа жер учаскесінің бар-жоғы міндетті түрде көрсетілуі тиіс. Жер қойнауын пайдалану мақсаты болса, оған тиісті келісімшарт немесе лицензия қоса беріледі.
Уәкілетті органдар мен сәулет-қала құрылысы бөлімшелері жеті жұмыс күні ішінде жерді мәлімделген мақсатта пайдалану мүмкіндігін бұрын белгіленген санитариялық-қорғаныш аймақтарын ескере отырып анықтайды. Жалпы алғанда, өтінішті қарау мерзімі он бес жұмыс күніне дейін созылады. Алайда бұл мерзімге жерге орналастыру жобасын жасау мен жергілікті жердегі шекараны белгілеу кезеңдері кірмейді.
Егер өтініш беруші жер учаскелері мәжбүрлеп алып қойылған тұлғалардың тізілімінде тұрса немесе құжаттар топтамасын толық тапсырмаса, екі жұмыс күні ішінде оған өтінішті қараудан жазбаша бас тарту беріледі.
Жер комиссиясының жұмысы және оң қорытындының маңызы
Жер учаскесін беру туралы шешім қабылдаудың негізгі сатысы — жер комиссиясының қорытындысы. Комиссия отырысы оның мүшелерінің кемінде үштен екісі қатысқанда заңды болып саналады және оның құрамының 50 пайыздан кем емесін қоғамдық ұйымдар мен бизнес қауымдастық өкілдері құрауы шарт. Отырыс барысы міндетті түрде аудио- және бейнежазбаға түсіріледі.
Жер комиссиясының хаттамалық шешімі өтініш берушіге бір жұмыс күні ішінде тапсырылады немесе электрондық тәсілмен жіберіледі. Егер өтініш беруші шығарылған шешіммен келіспесе, оны алған күннен бастап жеті жұмыс күні ішінде сотқа шағым жасауға құқылы.
Практикалық тұрғыда маңыздысы: жер комиссиясы берген оң қорытындының қолданылу мерзімі тура бір жыл. Осы біржылдық мерзімді өткізіп алған жағдайда, әкімдік жер учаскесіне құқық беруден біржола бас тартуға заңды негіз табады.
Шешім қабылдау, шарт жасасу және заңсыз иелену қаупі
Өтініш беруші оң қорытынды негізінде жерге орналастыру жобасын бекіткен соң, үш жұмыс күні ішінде жергілікті атқарушы орган шешім қабылдайды. Шешім шыққаннан кейін он жұмыс күнінен кешіктірілмей жерді сатып алу-сату немесе жер пайдалану шарты жасалуы тиіс. Сәйкестендіру құжаты қолданыстағы тәртіппен төрт жұмыс күні ішінде дайындалып беріледі.
Жер телімін рәсімдеу барысында ескерілуі тиіс қатаң ереже бар: жердің нақты шекарасы белгіленіп, тиісті құқық белгілейтін құжаттар алынғанға дейін оны пайдалануға қатаң тыйым салынады. Мұндай талапты елемеу жер учаскесін өз бетінше иеленіп алу болып бағаланып, Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес әкімшілік жауаптылыққа әкеп соғады. Сондай-ақ құқық белгілейтін құжаттары толық рәсімделмеген жерге қатысты қандай да бір мәмілелер жасауға заң жол бермейді.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі