Трансферттік баға белгілеу саласындағы бақылау мәміле бағасының нарықтық деңгейге сәйкестігін анықтауға негізделеді. Бұл ретте салық төлеушілер мен бақылаушы органдар үшін нарықтық бағалар ауқымы мен рентабельділік (маржа) ауқымы негізгі бағдар саналады. Аталған ауқымды қалай есептеу керектігі заңнамада нақты көрсеткіштер санына байланысты бекітілген.
Бағалар немесе маржа ауқымын айқындау тәртібі талдау кезінде қолданылатын әдістерге және жиналған нарықтық мәліметтердің көлеміне тікелей тәуелді. Қолда бар деректердің санына қарай есептеудің үш түрлі қағидасы қолданылады.
Мәліметтер санына байланысты ауқымды есептеу ережесі
Трансферттік баға белгілеу әдістерін қолдану барысында анықталған нарықтық көрсеткіштердің көлеміне қарай мынадай реттілік белгіленген:
- Бір ғана мән анықталғанда: ауқым нарықтық бағаның немесе рентабельділіктің дәл сол жалғыз мәніне тең болып есептеледі;
- Мәндер саны үштен аспаған жағдайда: ауқым ең төменгі көрсеткіштен бастап ең жоғарғы көрсеткішке дейінгі аралықты толық қамтиды. Егер ақпарат көзінде баға дефис немесе сызық арқылы екі мән түрінде берілсе, ол да осы ережеге жатады;
- Төрт немесе одан көп мән болғанда: ауқым есептелген жиырма бесінші (25-ші) және жетпіс бесінші (75-ші) процентильдер аралығымен шектеледі. Бұл ретте шекті екі көрсеткіш те ауқымға кіреді.
Ақпарат көзі мен талдау кезеңіне қойылатын талаптар
Бағалар ауқымын айқындау кезінде деректердің біртектілігін сақтау маңызды. Заң талабы бойынша, бағалар ауқымын есептеу үшін тек бір ғана ақпарат көзіне сәйкес келетін және сол көз арқылы алынған нарықтық бағалардың мәндері ғана пайдаланылуы тиіс. Әртүрлі дереккөздерден алынған бағаларды бір есепке араластыруға жол берілмейді.
Рентабельділік (маржа) ауқымын айқындаудың өзіндік уақыттық шектеуі бар. Маржаны есептеу барысында талдау жүргізіліп отырған мәміле жасалған күнтізбелік жылдың тікелей алдындағы қатарынан келген күнтізбелік үш жылдық қаржылық деректер ғана негізге алынады. Бұл тәсіл компаниялардың қаржылық көрсеткіштерін орта мерзімді кезең ішіндегі объективті жағдаймен салыстыруға мүмкіндік береді.
Практикалық салдары
Бұл тәртіп трансферттік баға түзетулері мен салықтық тексерулер кезінде даулы сұрақтарды азайтуға бағытталған. Мәміле жасаушы тараптар үшін нарықтық бағаларды негіздеу барысында пайдаланылатын мәліметтердің санын, ақпарат көзінің бірегейлігін және үш жылдық талдау кезеңін қатаң ескеру — салықтық тәуекелдерден сақтанудың басты шарты.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі