Мемлекет меншігіндегі жылжымайтын мүлікті құқықтық кадастрда рәсімдеудің өзіндік тәртібі бар. Мұндай мүлікке меншік құқығы көп жағдайда дербес түрде емес, оны пайдалану немесе иелену құқықтарын бекітумен қатар жүзеге асырылады.
Заң талабы бойынша мемлекеттік меншік құқығын тіркеу дербес әрекет ретінде ғана жүрмейді; ол нақты субъектілердің заттық құқықтарын ресімдеумен тікелей байланысты.
Құқықтардың бір мезгілде тіркелуі
Жылжымайтын мүлікке құқықтарды мемлекеттік тіркеу туралы заңнамаға сәйкес, мемлекеттік меншік құқығын тіркеу мемлекеттік заңды тұлғалардың шаруашылық жүргізу немесе оралымды басқару құқығын тіркеумен қатар орындалады. Дәл осы қағидат жер телімдеріне де қолданылады: мемлекеттік немесе мемлекеттік емес жер пайдаланушылардың жер пайдалану құқығы ресімделген кезде мемлекеттік меншік құқығы да бір мезгілде тіркеуден өтеді.
Бекітіліп берілмеген мүліктің ерекшелігі
Егер жылжымайтын мүлік нақты бір мемлекеттік заңды тұлғаға бекітілмеген болса, оған мемлекеттік меншік құқығын мемлекеттік тіркеу талап етілмейді. Яғни, мемлекет балансындағы, бірақ нақты мекемелер мен кәсіпорындарға бөлінбеген нысандар тіркеу органдарына жеке жүгінуді қажет етпей, мемлекет иелігінде қала береді.
Жалға беру және өзге мәмілелер кезіндегі тіркеу
Бөлінбеген бастапқы және кейінгі жылжымайтын мүлік объектілері азаматтық айналымға тартылғанда арнайы ресімдеу тетігі іске қосылады. Мұндай мүлікті жеке меншікке айналдырмай, төмендегідей шарттармен тапсырған кезде жазба енгізу міндетті болады:
- мүлікті жалдауға беру;
- нысанды өтеусіз пайдалануға тапсыру;
- мүлікті сенімгерлік басқаруға өткізу;
- мүліктің жеке меншікке өтуіне әкеп соқпайтын өзге де мәмілелер жасасу.
Аталған жағдайларда құқықтық кадастрдың тіркеу парағында ауыртпалық жазылғанға дейін алдымен бұрын туындаған мемлекеттік меншік құқығы туралы жазба түсуі тиіс. Егер бұрын туындаған құқыққа қатысты құқық белгілейтін құжаттар болса, мәліметтер солардың негізінде енгізіледі. Ал ондай құжаттар болмаған жағдайда, тіркеуші орган бұл жазбаны мүліктің мемлекет иелігінде бар екенін растайтын уәкілетті мемлекеттік органның құжатына сүйеніп тіркейді.
Мемлекеттік құпияларға қатысты жауапкершілік
Мемлекеттік жылжымайтын нысандар туралы мәліметтер әрқашан ашық бола бермейді. Тіркеуші орган Қазақстан Республикасының заңнамалық актілеріне сәйкес мемлекеттік құпиялар санатына жататын мәліметтердің сақталуына толықтай жауапты болады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі