Су ресурстарына келтірілген кез келген өзгеріс бірден заңдық тұрғыда экологиялық залал ретінде бағаланбайды. Қазақстанның Экология кодексіне сәйкес, су нысандарына келген зардап ресми түрде экологиялық залал деп танылуы үшін оның арнайы заңнамалық өлшемдері мен нақты салдары болуы шарт.
Суға экологиялық залал қалай анықталады?
Қазақстан Республикасының Экология кодексінің 134-бабына сай, экологиялық және (немесе) су заңнамасында айқындалған өлшемдерге сәйкес судың жай-күйіне елеулі жағымсыз әсер ететін кез келген зардап суға экологиялық залал болып саналады.
Заңнама бұл орайда су нысандарының мынадай басты көрсеткіштерінің бұзылуын негізге алады:
- Экологиялық жай-күйі: су ортасының табиғи тепе-теңдігінің және оны мекендейтін тірі ағзалардың өмір сүру жағдайының нашарлауы;
- Химиялық жай-күйі: су құрамындағы зиянды заттардың шектен тыс көбеюі, ластануы немесе сапалық құрамының теріс бағытта өзгеруі;
- Сандық жай-күйі: су қорының азаюы, деңгейінің шектен тыс төмендеуі немесе табиғи ағын көлемінің сарқылуы;
- Экологиялық әлеуеті: су нысанының өзін-өзі тазарту, қалпына келу және экожүйені ұстап тұру қабілетіне нұқсан келуі.
Қорғалатын су нысандарының түрлері
Аталған норма судың орналасу сипатына қарай шектеу қоймайды. Құқықтық қорғау тетігі жерүсті суларына да (өзендер, көлдер, су қоймалары, бұлақтар), жерасты суларына да (сулы қабаттар, артезиан көздері) бірдей қолданылады.
Сондықтан өндірістік немесе шаруашылық қызмет барысында ашық су айдындарымен қатар жерасты су көздерінің сапасына немесе көлеміне елеулі кері әсер тигізу суға экологиялық залал келтіру деп бағаланады.
«Елеулі жағымсыз әсер» критерийінің құқықтық мәні
Заңдағы негізгі түйін — залалдың судың жай-күйіне «елеулі жағымсыз әсер» етуі. Бұл бағалау экологиялық және су заңнамасында бекітілген талаптар мен нормативтерге сүйене отырып жүргізіледі. Яғни, кездейсоқ немесе өткінші шамалы ауытқу емес, судың қалыпты жағдайын немесе экологиялық әлеуетін төмендететін зардап қана заңдық залал сапатына ие болады.
Су пайдаланушылар мен кәсіпорындар үшін бұл талап өндірістік қызметте судың химиялық тазалығын, экологиялық параметрлерін және сандық нормаларын қатаң бақылауда ұстау міндетін жүктейді.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі