Сыртқы саудамен айналысатын кәсіпкерлер үшін шетелдік серіктеспен жасалған келісім тауар жөнелтумен немесе ақша аударумен ғана шектелмейді. Мемлекет заң деңгейінде экспорт немесе импорт бойынша ұлттық валютаны және шетел валютасын елге қайтаруды, яғни репатриациялауды тікелей міндеттейді. Бұл талапты бұзу қаржылық мониторинг пен валюталық бақылау тарапынан қатаң тексеруге алып келеді.
Валютаны репатриациялау дегеніміз не?
Заң талабы бойынша репатриациялау екі негізгі жағдайда орындалуға тиіс. Біріншіден, отандық кәсіпкер тауар не қызмет экспорттаған кезде түскен ұлттық немесе шетел валютасындағы түсім уәкілетті банктің шотына уақытылы түсуі шарт. Екіншіден, егер импорт үшін шетелдік серіктеске (бейрезидентке) аванс немесе төлем аударылып, бірақ ол өз міндеттемесін орындамаса немесе толық орындамаса, сол аударылған қаржы елдегі шотқа кері қайтарылуы қажет.
Бұл міндет шетелдік ұйымдардың Қазақстандағы филиалдары мен өкілдіктерін қоспағанда, барлық резиденттерге жүктеледі. Репатриациялау мерзімі экспорт пен импорт жөніндегі валюталық шартта нақты көрсетілуі тиіс және ол Қазақстан Республикасында экспорттық-импорттық валюталық бақылауды жүзеге асыру қағидаларына сүйене отырып айқындалады.
Қаржы қашан репатриацияланды деп есептеледі?
Қаржыны міндетті түрде уәкілетті банк шотына бірден аудару талап етілмейтін, бірақ заң бойынша репатриацияланды деп танылатын нақты жағдайлар бар:
- Бейрезиденттен тартылған қаржылай қарызды қамтамасыз етуге немесе компанияның шетелдегі филиалдары мен өкілдіктерінің қызметін қолдауға шетелдік шоттарға қаржы түскенде;
- Шетелде көрме, мәдени немесе спорттық шаралар өткізу кезінде алынған валюта сол кезеңдегі шығыстарды өтеуге жұмсалғанда;
- Көлік ұйымдары шетелдік порттық алымдарды, жолаушылар мен көлікке қызмет көрсету немесе сырттағы филиалдар шығынын жабу үшін түсімді шет елдегі шотына қабылдағанда;
- Шарттар бойынша қарсы талаптарды өзара есепке жатқызу (өзара есеп айырысу) немесе міндеттемені басқа шартпен жаңарту арқылы бейрезиденттің қарызы тоқтатылғанда;
- Шетелдік әріптестің міндеттемесін орындамау тәуекелі сақтандырылып, сақтандыру төлемі толық не ішінара алынғанда.
Талап ету құқығын басқа тұлғаға беру шектеулері
Егер қазақстандық резидент шетелдік серіктеске қатысты талап ету құқығын еліміздегі басқа кәсіпкерге (резидентке) берсе, репатриациялау міндеті сол жаңа талап иесіне өтеді. Алайда мұнда заң қатаң шектеу қояды: кәсіпкер бейрезиденттен қарызды өндіріп алу құқығын кәсіпкерлікпен айналыспайтын қарапайым жеке тұлғаға беруге құқылы емес. Сондай-ақ талап қою құқығын бейрезидентке өтеусіз сыйға тартуға немесе беруге тыйым салынады.
Валюталық бақылау және шарттың есептік нөмірі
Репатриациялау талабының сақталуын Мемлекеттік кірістер органы, Ұлттық Банк және валюталық бақылау агенттері бірлесе отырып қадағалайды. Осы мақсатта қызмет көрсететін банк шартқа арнайы есептік нөмір береді. Бұл нөмір кейін валюталық бақылау органдарына есеп тапсырғанда қолданылады.
Шарттардың есептік нөмірін алу тәртібі, сомасының шекті мәндері мен міндеттемелердің тоқтатылғанын растайтын құжаттардың тізімі арнайы қағидалармен белгіленеді. Сондықтан сыртқы экономикалық келісімшарт жасасқанда төлем мен тауар жеткізу мерзімін құжат жүзінде нақты бекітіп, банктен уақытылы есептік нөмір алу — әкімшілік және қаржылық тәуекелдердің алдын алады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі