Жаңа өндіріс немесе құрылыс жобасын жоспарлаған кезде оның табиғатқа тигізетін ықпалы арнайы тексеруден өтеді. Экологиялық кодекске сәйкес, жоспарланған қызметтің ықтимал салдарларына скрининг жүргізілгенде қоршаған ортаға елеулі әсер етудің өлшемшарттары негізге алынады. Бұл бағалау жобаның табиғатқа, жер бедеріне және халықтың денсаулығына қаншалықты қауіп төндіретінін алдын ала анықтауға мүмкіндік береді.
Заңнама бойынша белгіленіп отырған қызметтің ықпалын саралау үш негізгі бағытты қамтиды: қызметтің өзіне тән техникалық сипаттамалары, нысан орналасатын аумақтың ерекшеліктері және ықтимал салдарлардың көлемі мен қайтымдылығы.
Жоспарланған қызметтің параметрлері қалай бағаланады?
Алдымен кәсіпорынның немесе қызметтің ауқымы мен өндірістік қуаты қарастырылады. Мұнда белгіленген сандық шекті мәндер, пайдаланылатын табиғи ресурстардың көлемі мен түзілетін қалдықтардың мөлшері егжей-тегжейлі талданады. Егер жоба өзге де іске асырылған немесе жоспарланған нысандар бар ауданда жүзеге асырылса, олардың жиынтық әсері, яғни кумуляциялану деңгейі міндетті түрде есепке алынады.
Сонымен қатар қоршаған ортаны ластау, халықтың өмірі мен денсаулығына зиян келтіру тәуекелі зерделенеді. Азаматтық қорғау саласындағы заңнама ережелеріне сәйкес авариялар мен төтенше жағдайлардың туындау ықтималдығы және жергілікті биоәртүрлілікті жоғалту қаупі назарға алынады.
Аумақтың экологиялық сезімталдығы мен шектеулері
Кез келген өндірістік бастаманың қауіптілігі оның орналасқан жеріне тікелей байланысты. Скрининг жүргізу барысында жер телімінің ағымдағы нысаналы мақсаты және жер пайдалану саласындағы мемлекеттік саясаттың басымдықтары ескеріледі. Сондай-ақ өңірдегі табиғи ресурстардың сапасы, саны және олардың табиғи жолмен қалпына келу қабілеті салыстырылады.
Заң мынадай сезімтал аймақтарға ерекше назар аударуды талап етеді:
- ерекше қорғалатын табиғи аумақтар мен экологиялық дәліздер;
- жабайы жануарлардың миграция жолдары мен маңызды ландшафт элементтері;
- тарихи-мәдени мұра объектілері мен археологиялық маңызы бар орындар;
- халық тығыз қоныстанған немесе шекті жүктемеден асып кеткен экологиялық ауыртпалығы бар аумақтар.
Ықтимал әсердің маңыздылығы мен ауқымы
Қоршаған ортаға елеулі әсер етудің соңғы өлшемшарты — ықтимал салдарлардың ауқымы мен салмағы. Мамандар әсер етудің кеңістіктік көлемін, қамтылатын халық санын, оның мемлекет шекарасынан асып кету, яғни трансшекаралық сипат алу ықтималдығын тексереді.
Сондай-ақ әсердің күрделілігі, ұзақтығы, жиілігі және ең бастысы — қайтымдылығы ескеріледі. Қайтымдылық табиғи ортаны немесе оның жекелеген құрамдас бөлігін бұрынғы бастапқы жағдайына дейін қалпына келтіру мүмкіндігін білдіреді. Аталған барлық өлшемшарттарды қарау экологиялық бағалауды ұйымдастыру және жүргізу жөніндегі бекітілген ресми нұсқаулыққа сәйкес атқарылады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі