Сот шешімі шыққанымен, жылжымайтын мүлікке қатысты құқық кадастрда өздігінен тіркеліп кетпейді. Заңнамаға сәйкес, сот актісімен белгіленген мүліктік құқық немесе оған салынған ауыртпалық құқықтық кадастрда жалпы негіздер бойынша тіркелуге тиіс. Бұл ретте сот ұйғарымы мен шешімдеріне қатысты тіркеу рәсімінің өзіндік ерекшеліктері мен тікелей шектеулері бар.
Тіркеуші орган құқықты тіркеуден бас тарта ала ма?
Заң талабы бойынша, тіркеуші орган сот шешімімен белгіленген құқықтарды құқықтық кадастрға енгізуден негізсіз бас тартуға құқылы емес. Сот актісі дау тудырған мүліктік мәселенің нүктесін қоятындықтан, әкімшілік орган сот белгілеген мәртебені міндетті түрде мойындауы шарт.
Дегенмен бұл қағиданың жалғыз заңды ерекшелігі бар: егер сот актісінің өзі негізінде белгілі бір ауыртпалықтар туындаған болса, бұл жайт тіркеу шарттарына тікелей әсер етеді. Сондықтан құқықты рәсімдеу барысында сот актісінің мазмұнында ауыртпалықтардың бар-жоғы назарға алынады.
Заңды күшіне енбеген актілер мен заңдық талаптар
Сот ісі қаралғаннан кейін шешім бірден түпкілікті заңды күшіне енбеуі мүмкін. Заң әлі заңды күшіне енбеген сот актілерінің негізінде де белгілі бір жазба енгізуге мүмкіндік береді: мұндай жағдайда құқықтық кадастрда құқықтың өзі емес, заңдық талаптарды мемлекеттік тіркеу рәсімі жүзеге асады.
Сонымен бірге жылжымайтын мүлікке қатысты сот актілеріне шағымдану немесе наразылық білдіру фактілері де міндетті түрде құқықтық кадастрға тіркелуі тиіс. Бұл шара үшінші тұлғаларды аталған нысан төңірегінде сот дауының әлі аяқталмағанынан хабардар етуге, сөйтіп заңсыз мәмілелердің алдын алуға мүмкіндік береді.
Сот актісінің күші жойылғандағы салдар
Егер құқық тіркеуге негіз болған сот актісінің күші заңнамалық актілерде көзделген негіздер мен тәртіп бойынша жойылса, құқықтық кадастрдағы тіркеу жазбасы да өзектілігін жоғалтады. Мұндай жағдайда кадастрдағы жазба уәкілетті орган белгілеген ережелер бойынша бұзылады.
Мұның басты құқықтық салдары — сот актісі жойылған сәттен бастап жылжымайтын мүлікке құқық немесе оның ауыртпалығы мүлде туындамаған деп есептеледі. Демек, сот шешімі қайта қаралған немесе жойылған жағдайда, тіркеу деректері мүліктің бастапқы құқықтық күйіне сәйкес қайта реттелуге тиіс.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі