Төрелік сотқа жүгінгенде тараптар үшін даудың қанша уақытта қаралып, шешім қабылданатыны шешуші мәнге ие. Төрелік өндірісі мемлекеттік соттарға қарағанда жеделдігімен ерекшеленгенімен, оның әрбір кезеңі заңмен немесе тараптардың келісімімен айқындалатын нақты мерзімдерге сүйенеді.
Қазақстан заңнамасына сәйкес, бұл мерзімдер істі талқылауға әзірлеу және дауды тікелей қарау болып екі негізгі сатыға бөлінеді.
Істі төрелікке дайындау қанша уақыт алады?
Төрелік талқылауға істі дайындау кезеңі төрелік регламентінде немесе тараптардың өзара келісімінде басқа уақыт көрсетілмесе, арыз қабылданған күннен бастап күнтізбелік он бес күннен кешіктірілмей жүргізілуі шарт. Бұл мерзімде дауды мәні бойынша қарауға қажетті алғышарттар қалыптастырылады.
Егер іс аса күрделі болып, ерекше жағдайлар туындаса, бұл кезеңді төреші бір айға дейін ұзарта алады. Мұндай ұзарту тек төрешінің дәлелді ұйғарымы шыққан жағдайда ғана заңды болып саналады.
Дауды қарау және шешім қабылдау мерзімі
Дайындық шаралары толық аяқталғаннан кейін дауды мәні бойынша қарау процесі басталады. Егер регламентте немесе тараптардың келісімінде өзгеше белгіленбесе, төрелік дауларды дайындық аяқталған күннен бастап екі айға дейінгі мерзімде қарауға және шешуге міндетті.
Сонымен бірге заң төрелікке істің күрделілік деңгейіне қарай белгіленген осы мерзімдерді ұзарту құқығын береді. Бұл істі жан-жақты зерттеп, әділ шешімге келу мақсатымен түсіндіріледі.
Төреші процесті негізсіз кешіктірсе не істеу керек?
Төреліктің жеделдігі көбіне төрешінің әрекетіне тікелей байланысты. Егер төреші талқылау процесін дәлелді себепсіз, негізсіз созып жіберсе, тараптар мұндай әрекетсіздікке көнуге міндетті емес.
Бұл жағдайда тараптардың келесідей заңды құқықтары туындайды:
- созбалаңға салған төрешіден бас тарту туралы өтініш беру;
- оның орнына жаңа төрешіні тағайындау туралы мәселе көтеру.
Мұндай тетік төрешінің процесті созуына тосқауыл қойып, бизнестік даулардың тиімді әрі дер кезінде шешілуіне кепілдік береді. Сондықтан төрелік келісімшарт жасасқан кезде тиісті төрелік мекемесінің регламентін мұқият тексеріп, іс қарау мерзімдерін алдын ала нақтылап алған жөн.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі