Қарызға батқан кәсіпорынды сауықтыру, яғни санация рәсімі — қаржылық қиындыққа тап болған бизнесті қайта аяққа тұрғызудың негізгі тетіктерінің бірі. Алайда бұл үдеріске араласып, оңалтуға ниет білдірген инвестор немесе өзге де қатысушылар үшін үлкен заңдық және қаржылық жауапкершілік қатар жүреді. Егер сауықтыру шаралары нәтиже бермей, борышкер компания таратылатын болса, қатысушылар оның жабылмаған қарыздарын өз мойнымен өтеуге мәжбүр болуы мүмкін.
Субсидиарлық жауаптылық қашан жүктеледі?
«Оңалту және банкроттық туралы» заңның 80-бабына сәйкес, тиісті міндеттемені өзіне алған санация қатысушысы борышкер таратылған соң оның өтелмей қалған міндеттемелері бойынша қосымша (субсидиарлық) жауаптылықта болады. Яғни, компанияның мүлкі қарыздарды жабуға жетпеген жағдайда, кредиторлар алдындағы қалған берешек санацияға қатысушыға жүктеледі.
Егер санация рәсіміне бірнеше тұлға қатар қатысса, заң оларға ортақ жауаптылықты қарастырады. Бұл дегеніміз — кредиторлар талапты қатысушылардың кез келгеніне немесе барлығына бірдей қоя алады. Бұл ережені өзгертудің жалғыз жолы — тараптар арасындағы арнайы келісімде өзгеше талаптарды алдын ала бекітіп алу.
Жауапкершіліктен қай кезде босатылуға болады?
Заң санация мақсатына қол жеткізе алмаған тұлғаны барлық жағдайда бірдей автоматты түрде кінәлі деп танымайды. Қатысушы өзіне жүктелген субсидиарлық жауапкершіліктен мына жағдайларды дәлелдей алған кезде ғана босатылады:
- еңсерілмейтін күштің (форс-мажор) салдарынан жоспардың орындалмауы;
- сауықтыру мақсаттарына кредиторлардың немесе борышкердің өз әрекеттері кедергі келтіруі;
- борышкер мүлкінің меншік иесі немесе ол уәкілеттік берген органның санацияға кесірін тигізген іс-қимылдары.
Мұндай кедергілердің болғанын және олардың сауықтыру процесіне тікелей әсер еткенін дәлелдеу ауыртпалығы толығымен санация қатысушысының өзіне жүктеледі.
Талаптарды қамтамасыз етпеген қатысушының тәуекелі
Санацияға қатысушылардың барлығы бірдей кредиторлардың талаптарын қанағаттандыруды толықтай қамтамасыз ету міндетін мойнына ала бермейді. Мұндай міндеттемені қабылдамаған тұлғалардың жауаптылық көлемі өз алдына жеке тәртіппен реттеледі.
Бұл санаттағы қатысушының жауаптылық деңгейі мен шектері оңалтуды басқарушымен жасалған арнайы келісімде айқындалады. Мұндай келісімнің заңды күші болуы үшін оны міндетті түрде кредиторлар комитеті бекітуге тиіс.
Іс жүзінде нені ескеру маңызды?
Оңалту процесіне кірісетін кез келген қатысушы шарттар мен келісімдерді құрастыру кезеңінде барлық тәуекелдерді саралап алуы қажет. Санация барысында кредиторлар немесе борышкердің меншік иесі тарапынан кедергілер туындаса, оларды дер кезінде құжат түрінде ресімдеп, дәлелдемелік базаны сақтау өте маңызды. Бұл борышкер таратылған жағдайда миллиондаған берешекке жеке жауапты болып қалудан қорғайтын жалғыз құқықтық құрал болып саналады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі