Қазақстанда мұнай және газ өндіретін кәсіпорындар шикізатты тек экспортқа бағыттай алмайды. Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы кодекстің 130-бабына сәйкес, өндірушілер ең алдымен ішкі нарықтың мұнай өнімдеріне деген сұранысын жабуға және белгіленген өнім беру графиктерін орындауға міндетті.
Мұнай өңдеу және өнім беру графигі қалай жұмыс істейді?
Жер қойнауын пайдаланушылар бекітілген кесте бойынша өндірілген мұнайды Қазақстан аумағындағы мұнай өңдеу зауыттарына жеткізеді. Бұл ретте өнім беру графигін қалыптастыру тәртібін көмірсутектер саласындағы уәкілетті орган айқындайды.
Егер отандық мұнай өңдеу зауыттарында авариялық жағдай туындап, олардың жұмысы тоқтап қалса, шикізатты өңдеуді елімізден тыс жерлерде жүзеге асыруға рұқсат беріледі. Мұндай ереже ішкі нарықтағы мұнай өнімдерінің тапшылығын болдырмау үшін енгізілген.
Ішкі нарыққа мұнай беру талабы кімдерге қолданылмайды?
Заңнамада аталған міндеттемеден босатылатын ерекше жағдайлар нақты көрсетілген. Атап айтқанда, бұл талап мынадай жобалар мен көлемдерге қатысты өндіру кезеңінде жүрмейді:
- Кодекстің 36-бабы 1-2-тармағының 1) және 3) тармақшаларында көзделген күрделі жобаларға;
- Кодекстің 148-1-бабына сәйкес мұнай беруді ұлғайтудың арнаулы әдістерін қолдану арқылы өндірілген көмірсутектер көлеміне.
Аталған екі бағыт бойынша көмірсутектерді барлау мен өндіруге немесе тікелей өндіруге келісімшарт жасасқан кәсіпорындар өнім беру графигі шеңберіндегі жалпы міндеттемелерден босатылған.
Жеңіл көмірсутектердің үлкен фракциясын өткізу талаптары
Жер қойнауын пайдаланушы өндірілген жеңіл көмірсутектердің үлкен фракциясын иеліктен шығаруды немесе қайта өңдеуге (процессингке) беруді жоспарласа, оны тек өндірістік қуаты Қазақстанда орналасқан сұйытылған мұнай газын өндірушілерге ғана тапсыра алады. Мұндай өндірушілердің ресми тізбесін уәкілетті мемлекеттік орган бекітеді.
Егер ел ішіндегі сұйытылған газ өндірушілерге шикізатты өткізу не процессингке беру объективті түрде мүмкін болмаса, заң балама тетікке жол береді. Бұл жағдайда жер қойнауын пайдаланушы аталған фракцияны көмірсутектер саласындағы уәкілетті органның тікелей келісімімен ел аумағынан тыс жерге шығарып сатуға құқылы.
Жеңіл көмірсутектердің үлкен фракциясы деген не?
Кодекстің 130-бабына сай, бұл ұғым жеңіл компоненттер (метан, этан, пропан, бутандар және пентандар) мен біршама ауыр көмірсутектердің қоспасын білдіреді. Басты талап — оның сапалық әрі сандық құрамы ұлттық стандарттарға толық сәйкес келуі және тасымалдау мен сақтау мақсатында арнайы сұйық күйге ауыстырылуы шарт.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі