Қаржылық тығырыққа тірелген ұйымды қайта аяққа тұрғызу кезінде сырттан қаржы салатын инвестор үшін басты мәселе — құйылған ақшаның қайтарымы мен заңдық кепілдігі. «Оңалту және банкроттық туралы» заңның 81-бабына сәйкес, санация мақсатына қол жеткізіліп, оңалту ісі сәтті аяқталған жағдайда, борышкердің мүлкіне иелік етпеген сыртқы қатысушы кәсіпорынның толыққанды тең қожайыны немесе акционері атануға құқылы.
Инвестиция есебінен компанияға үлескер болу тәртібі
Санацияға қатысушы заң талабы бойынша тиісті міндеттемені мойнына алып, өзі салған қаржы сомасында шаруашылық серіктестігіне қатысушы немесе акционерлік қоғам акционері құқығына ие болады. Бұл норма бұрын борышкер кәсіпорынның меншік иесі болмаған жаңа инвесторларға қатысты қолданылады.
Бұл құқықты заңды түрде іске асыру үшін бірқатар нақты шарттар сақталуы керек:
- Санация басталғанға дейін шаруашылық серіктестігі қатысушыларының немесе акционерлік қоғам акционерлерінің жалпы жиналысы тиісті шешім қабылдауы тиіс;
- Аталған шешім міндетті түрде сотқа оңалту жоспарымен бір мезгілде ұсынылуға тиіс.
Мемлекеттік кәсіпорын мен кооперативтерге қатысты талаптар
Егер оңалту шарасы өтіп жатқан борышкер мемлекеттік кәсіпорын немесе өндірістік кооператив болса, қатысушының үлесі ұйымдық-құқықтық нысанды өзгерткеннен кейін ғана рәсімделеді:
- Мемлекеттік кәсіпорын: мүліктің меншік иесі уәкілеттік берген мемлекеттік орган шешімімен кәсіпорын алдымен шаруашылық серіктестігі немесе акционерлік қоғам болып қайта ұйымдастырылады;
- Өндірістік кооператив: кооператив мүшелерінің жалпы жиналысы шешімі негізінде ол алдымен шаруашылық серіктестігі болып қайта құрылады.
Осы рәсімдер нәтижесінде жаңадан құрылған шаруашылық серіктестігінің жарғылық капиталы заңда көзделген ең төменгі мөлшерден кем болуына жол беріледі. Алайда заң талабы бойынша оның көлемі екі жыл ішінде белгіленген ең төменгі мөлшерге дейін міндетті түрде толықтырылуы шарт.
Бірнеше қатысушы болғанда үлес қалай есептеледі?
Борышкерді сауықтыруға екі немесе одан да көп тұлға бірдей қаражат салып қатысуы мүмкін. Мұндай жағдайда борышкер мүлкіндегі әрбір қатысушының үлесі санация мақсатына нақты пайдаланылған қаржының көлеміне пропорционалды түрде айқындалады.
Бұл ереже инвесторлардың құқығын қорғап, дау-дамайды азайтады: кім кәсіпорынды құтқаруға қанша қаражат бағыттаса, нәтижесінде кәсіпорын капиталынан сонша үлеске иелік етеді.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі