Акционерлік қоғамның акцияларын иелену тек табыс табу немесе басқаруға қатысу құқығын ғана емес, заңмен белгіленген нақты жауапкершілікті де білдіреді. «Акционерлік қоғамдар туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 15-бабында кез келген акционер сақтауға тиіс негізгі талаптар нақты айқындалған.
Акциялардың құнын уақытылы төлеу
Акционердің ең алғашқы әрі негізгі міндеті — өзі жазылған немесе сатып алған акциялар үшін тиісті төлемді жүргізу. Қаржылай міндеттеменің толық және белгіленген тәртіппен орындалуы компания капиталының қалыптасуына тікелей әсер етеді.
Тізілім үшін мәліметтерді жаңарту және 10 күн мерзімі
Акционерлердің тізілімдер жүйесін дұрыс әрі өзекті күйде жүргізу — корпоративтік басқарудың басты шарттарының бірі. Осыған байланысты заң әрбір акционерге өзіне тиесілі акциялар бойынша өзгерістерді бақылап отыруды міндеттейді.
Егер акционердің дербес немесе есептік деректері өзгерсе, ол орталық депозитарийге және (немесе) нақтылы ұстаушыға он жұмыс күні ішінде хабарлауға тиіс. Бұл мәліметтер акция ұстаушылардың тізілімін нақты әрі жаңартылған күйде сақтау үшін қажет.
Заң бұл талаптың орындалмау салдарына нақты жауапкершілік шегін қояды: егер акционер белгіленген он жұмыс күні ішінде өзгерген ақпаратты уақытылы хабарламаса, соның салдарынан туындайтын кез келген келеңсіздік немесе шығындар үшін қоғам, орталық депозитарий және номиналды ұстаушы жауап бермейді. Тәуекел мен құқықтық салдар тікелей акционердің өзіне жүктеледі.
Қызметтік және коммерциялық құпияны сақтау
Акционер қоғамның қызметі, қаржылық жағдайы немесе ішкі құжаттарымен танысу кезінде жабық сипаттағы ақпаратқа қол жеткізуі мүмкін. Заңнама талабы бойынша, акционер мынадай ақпараттарды жария етпеуге міндетті:
- қоғамның қызметтік құпиясы;
- коммерциялық құпия;
- заңмен қорғалатын өзге де құпия мәліметтер.
Мұндай ақпаратты сыртқа шығару немесе бәсекелестердің мүддесі үшін пайдалану қоғамға зиян келтіретіндіктен, заң оны құпия сақтауды қатаң талап етеді.
Басқа да заңнамалық талаптарды орындау
Жоғарыда аталған негізгі үш бағыттан бөлек, акционерлер «Акционерлік қоғамдар туралы» заңда және Қазақстан Республикасының өзге де заң актілерінде белгіленген өзге де талаптар мен міндеттерді орындауға тиіс. Бұл норма акционерлік қоғам қатысушысының құқықтық шеңберден шықпай, бизнестің тұрақты дамуына кедергі келтірмеуін қамтамасыз етеді.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі