Далалық жағдайда, үйінен жырақта еңбек ететін мамандар үшін заңнамада арнайы өтемақы тетіктері қарастырылған. Қазақстан Республикасы Еңбек кодексінің 132-бабына сәйкес, өндірістік немесе зерттеу сипатындағы белгілі бір салада жұмыс істейтін қызметкерлерге негізгі жалақысынан бөлек далалық жабдықталым ақшасы беріледі.
Бұл төлем кімдерге және қашан беріледі?
Далалық жабдықталым ақшасын барлық қызметкер ала бермейді. Заң талабына сай, бұл төлемге тек геологиялық барлау, топографиялық-геодезиялық және іздестіру ұйымдарының жұмыскерлері құқылы. Төлемді тағайындау үшін қызметкерлер жұмысты далалық жағдайда атқаруы және төмендегі үш жағдайдың біріне сәйкес келуі шарт:
- Тұрғылықты жеріне күнделікті қайтып келу мүмкіндігі болмай, тұрақты мекенінен тысқары жерде жұмыс істегенде;
- Тұрақты тұратын жерінен тысқары орналасқан, бірақ күнде қайтып келетін далалық ұйымның базасында еңбек еткенде;
- Тұрақты мекенінен тысқары аумақта еңбекті вахталық әдіспен ұйымдастыру арқылы тапсырма орындағанда.
(Ескерту: Аталған норманың бірінші абзацына ҚР 26.06.2025 жылғы № 198-VIII Заңымен өзгеріс енгізу көзделген, ол 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізіледі).
Мөлшері мен есептеу тәртібі қалай анықталады?
Далалық жабдықталым сомасының нақты шегі заң мәтінінде бекітілмеген. Еңбек кодексі бұл мәселені шешуді жұмыс беруші мен жұмыскердің өзара келісіміне қалдырады. Атап айтқанда, төлемнің нақты мөлшері, оны есептеу және аудару тәртібі келесі құжаттармен белгіленеді:
- Екіжақты жасалатын жеке еңбек шарты;
- Ұйымдағы ұжымдық шарт немесе салалық келісімдер;
- Жұмыс берушінің арнайы актісі (бұйрығы немесе ішкі ережесі).
Жұмыс уақытын есепке алудың маңызы
Далалық жағдайда еңбек ету қарапайым жұмыс кестесінен ерекшеленеді. Сол себепті жұмыс беруші далалық ортада өткізілген жұмыс уақытын нақты әрі дәл есепке алуға міндетті. Уақытты есепке алу тәртібі де ішкі еңбек шарттары мен ұжымдық шарттарда бекітіліп, жұмыс берушінің актісімен реттеледі. Бұл төлемдердің дұрыс есептелуіне және еңбек дауларының алдын алуға мүмкіндік береді.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі