Жауапкершілігі шектеулі серіктестіктегі үлес — қатысушының компания капиталындағы және мүлкінің құнындағы орнын айқындайтын негізгі құрал. Заң бойынша әрбір қатысушының жарғылық капиталдағы үлесі, егер құрылтай құжаттарында өзгеше көрсетілмесе, оның қосқан салымына тікелей бара-бар белгіленеді.
Үлес көлемі қалай анықталады және қайта есептеледі?
Серіктестік қатысушыларының жарғылық капиталдағы және ұйым мүлкінің құнындағы үлесі бастапқыда салынған мүліктік немесе қаржылық салым көлеміне сәйкес келеді. Дегенмен, құрылтайшылар өз қалауы бойынша құрылтай құжаттарында үлестерді бөлудің өзге тәртібін бекітуге құқылы.
Бұл ретте маңызды қағиданы ескеру қажет: егер қатысушылардың тым болмағанда біреуінің жарғылық капиталдағы үлесі ұлғайса немесе азайса, бұл барлық қатысушылардың үлестерін тиісті түрде қайта есептеуге әкеледі. Яғни бір серіктестің үлесі өзгергенде, компанияның ішкі капитал құрылымы тұтастай қайта қаралады.
Құрылтай құжаттарындағы шектеулер
Бизнесті басқарудағы тепе-теңдікті сақтау үшін заң серіктестіктің ішкі құжаттары арқылы белгілі бір шектеулер қоюға мүмкіндік береді. Құрылтай құжаттарында мынадай шарттар көзделуі мүмкін:
- Серіктестіктің бір қатысушысына тиесілі болуы мүмкін үлестің ең көп мөлшерін шектеу (мұндай шектеуді нақты бір тұлғаға ғана арнап жеке белгілеуге тыйым салынады);
- Қатысушылардың үлестері арасындағы арақатынасты өзгерту мүмкіндігін шектеу.
Бұл ережелер серіктестік ішінде бір қатысушының бақылауды негізсіз толық иеленіп кетуінен сақтайды және барлық құрылтайшыға бірдей ортақ талап ретінде қолданылады.
Үлестің құқықтық табиғаты және серіктестіктен шығу
Серіктестік мүлкіндегі қатысушы үлесіне деген құқық заттық емес, міндеттемелік сипатқа ие. Бұл — қатысушы компанияның нақты ғимаратына, көлігіне немесе басқа да мүлкіне тікелей меншік иесі ретінде емес, заңмен бекітілген талап ету құқықтары шеңберінде серіктестік қатынастарына иелік етеді дегенді білдіреді.
Қандай да бір негіз бойынша үлеске деген құқықтан айрылу қатысушының серіктестіктен шығуына әкеп соғады. Ал заңда көзделген тәртіппен серіктестіктегі үлесті сатып алған адам құжат рәсімделген сәттен бастап ЖШС қатысушыларының құрамына толыққанды енеді.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі