Нотариаттық құжаттарға қол қою тәртібі — жасалған мәміленің немесе берілген ресми өтініштің заңды күшін айқындайтын шешуші кезең. Азаматтар мұрагерлік рәсімдерге, мүліктік келісімдерге немесе өзге де заңды әрекеттерге қатысқан кезде, нотариус куәландыратын әрбір құжат заңда белгіленген қатаң ережелерге сәйкес бекітілуі тиіс.
Нотариустың қатысуымен қол қою міндеті
Заң талабы бойынша, нотариус куәландыратын мәмілелерге, өтініштер мен өзге де құжаттарға қатысушылар тікелей нотариустың қатысуымен қол қояды. Бұл талап құжатқа қол қоюшының еркін растау, оның жеке басын анықтау және кейіннен туындауы мүмкін даулардың алдын алу үшін маңызды құқықтық кепілдік болып табылады.
Құжатқа алдын ала сырттай қол қойып әкелуге жол берілмейді. Мәмілеге қатысушылар қолды нотариустың көз алдында қоюы шарт, өйткені бұл әрекет тараптардың мәтінмен танысып, оның шарттарымен келіскенін білдіреді.
Құжат мазмұнын дауыстап оқу құқығы
Құжатты рәсімдеу барысында оның мазмұнына қатысты ешқандай күмән немесе түсінбеушілік қалмауы қажет. Қолданыстағы нормаға сәйкес, нотариат куәландырған құжаттың мазмұны қатысушылардың қалауы бойынша дауыстап оқылуы мүмкін.
Бұл ереже қатысушыларға өз құқықтарын қосымша қорғауға мүмкіндік береді. Құжаттың мәтіні көп, шарттары күрделі болған жағдайда немесе тараптардың бірі мәтінді өздігінен толық түсінгісі келсе, оны дауыстап оқуды талап етуге құқылы.
Азамат өз қолымен қол қоя алмаған кездегі ереже
Өмірде құжатқа қатысушының өз қолын дербес қоюына мүмкіндігі болмайтын жағдайлар кездеседі. Егер азамат дене кемістігі, ауруы немесе сауатсыздығы салдарынан құжатқа өзі қол қоя алмаса, заң басқа азаматтың қол қоюына рұқсат береді. Алайда мұндай әрекет қатаң шарттар сақталғанда ғана заңды деп танылады:
- құжатқа қол қоя алмайтын азаматтың жеке өтініші болуы шарт;
- бұл рәсім сол азаматтың тікелей қатысуымен өтуі тиіс;
- қол қою процесі міндетті түрде нотариустың қатысуымен жүзеге асырылады;
- құжатта азаматтың не себепті өз қолымен қол қоя алмағаны (дене кемістігі, ауруы немесе сауатсыздығы) нақты көрсетіледі.
Осы аталған барлық шарт толық орындалғанда ғана өзге тұлғаның қойған қолы заңды күшке ие болады. Бұл рәсім әсіресе денсаулығы нашар немесе қарт адамдардың құқығын қорғауда бұрмалаушылық пен алаяқтыққа жол бермеу үшін өте маңызды.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі