Өндірістік немесе шаруашылық қызмет барысында табиғатқа зақым келсе, заң бұзушылықты жасырып қалу мүмкін емес әрі аса қауіпті. Экологиялық залал фактісін анықтау және оған кінәлі тұлғаны жауапқа тарту тетіктері заңнамада нақты белгіленген. Табиғатқа нұқсан келтірген әрбір тұлға шұғыл шаралар қабылдап қана қоймай, мемлекеттік бақылау органдарына дереу есеп беруге міндетті.
Залал келтірушінің алғашқы әрекеттері мен мерзімдері
Егер табиғат пайдаланушы қоршаған ортаға залал келтірілгенін байқаса, заң оған белгілі бір қатаң талаптар жүктейді. Ең бастысы — уақытты созбау:
- Екі сағат ішінде: залал анықталған сәттен бастап қоршаған ортаны қорғау саласындағы уәкілетті органға оқиғаның әлеуетті фактісі, оның сипаты мен шамаланған ауқымы туралы дереу хабарлау қажет;
- Бір жұмыс күнінен кешіктірмей: залал көлемінің ұлғаюына, халықтың денсаулығы мен табиғатқа тигізетін кері әсеріне жол бермеу үшін оны туғызған себептерді жоюға кірісу керек. Бұл ретте ластануды бақылау, оқшаулау және көлемін барынша азайту шаралары толық орындалуға тиіс;
- Уәкілетті орган талаптарын орындау: жауапты органның апатты немесе залалды тудырған факторларды жою туралы нұсқаулары міндетті түрде жүзеге асырылады.
Уәкілетті органның әрекеті және ремедиация бағдарламасы
Қоршаған ортаны қорғау саласындағы уәкілетті орган залал келтіру дерегін өз бетінше анықтаған жағдайда, ең алдымен оны жоюға жауапты нақты тұлғаны анықтауға кіріседі. Жауапты тарап белгілі болған соң, екі жұмыс күні ішінде оған хабарлама жолданады. Бұл құжатта залалды қалпына келтіруге бағытталған ремедиация бағдарламасын әзірлеп, оны уәкілетті органмен келісу міндеті жүктеледі.
Залалды зерттеу, оның нақты ауқымын бағалау және сапалы қалпына келтіру жоспарын құру үшін уәкілетті орган өзге мемлекеттік органдардың сарапшыларын тарта алады. Сонымен қатар шарттық негізде аккредиттелген зертханалар мен арнайы қағидалар бойынша іріктелетін тәуелсіз сыртқы сарапшылардың көмегіне жүгінуге құқылы.
Жауапкершіліктен жалтарғанда қандай салдар туындайды?
Кінәлі тұлға табиғатты қалпына келтіруден бас тартса немесе бекітілген міндеттерді орындаудан жалтарса, талап сот арқылы мәжбүрлеп орындалады. Егер сот шешімі белгіленген мерзімде орындалмаса немесе кідіріс салдарынан қоршаған орта мен адамдардың денсаулығына одан да үлкен қатер төнсе, мемлекеттік орган ремедиация жұмыстарын өз күшімен атқара алады. Алайда бұл кінәлі тұлға жауаптан құтылды деген сөз емес: жұмсалған барлық шығындар одан сот арқылы толық өндіріліп алынады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі