Кәсіпорынды сауықтыру жоспары күтпеген табиғи немесе техногендік апат салдарынан бұзылған жағдайда оңалту рәсімінің мерзімін ұзарту қажеттілігі туындайды. Мұндай кезде заң борышкерге қосымша уақыт беріп, сауықтыру шараларын жалғастыруға құқықтық мүмкіндік қарастырған.
Бұл норма қиын жағдайда қалған бизнесті автоматты түрде банкроттыққа жібермей, объективті кедергілерді ескеруге арналған.
Қандай жағдайда мерзімді ұзартуға болады?
Оңалту рәсімін ұзартуға кәсіпорынның ішкі қаржылық қателіктері немесе басқарудағы кемшіліктері негіз бола алмайды. Заң бойынша мерзімді созу тек екі нақты жағдайда және солардың салдарынан оңалту мақсаттарына қол жеткізу мүмкін болмаған кезде ғана қарастырылады:
- табиғи және техногендік сипаттағы төтенше жағдайлар орын алғанда;
- аса қолайсыз табиғи-климаттық жағдайлар әсер еткенде.
Осылайша, өндіріске немесе шаруашылық қызметке тікелей соққы болған форс-мажорлық факторлар ресми түрде расталуы қажет. Борышкердің сауығуына кедергі келтірген себеп пен орын алған төтенше жағдайдың арасында тікелей себеп-салдарлық байланыс болуы тиіс.
Мерзім шегі және соттың шешім қабылдау құқығы
Мерзімді ұзарту мәселесін шешуде екі басты заңдық шектеу мен шартты білу маңызды:
- Мерзімнің шекті көлемі. Сот оңалту рәсімін жүргізу мерзімін бір жылдан аспайтын мерзімге ғана ұзарта алады. Заң одан ұзақ уақытқа созуға немесе бұл шекті бірнеше рет өзгертуге мүмкіндік бермейді.
- Соттың құқығы, бірақ міндеті емес. Заңда соттың мерзімді ұзартуға құқылы екені бекітілген. Бұл төтенше жағдайдың орын алуы мерзімнің өздігінен автоматты түрде созылатынын білдірмейді. Сот әрбір жағдайды дербес қарап, қосымша берілетін бір жыл ішінде сауықтыру мақсатына қол жеткізудің қаншалықты мүмкін екенін таразылайды.
Қатысушылар үшін практикалық мәні
Бұл құқықтық тетік бір жағынан борышкер кәсіпорынды күтпеген апаттардан кейін ес жиып, өндірісті қалпына келтіруге бағыттаса, екінші жағынан кредиторлардың мүддесін шексіз созылып кететін рәсімдерден қорғайды. Ұзарту мерзімінің бір жылмен шектелуі оңалту барысына нақты әрі қайта қаралмайтын меже қояды.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі