Әлеуметтік әріптестік келісімдері мемлекет, жұмыс берушілер мен жұмыскерлер арасындағы еңбек қатынастарын реттейтін негізгі құқықтық құжаттардың бірі болып саналады. Мұндай келісімдер қағаз жүзінде қалып қоймай, іс жүзінде жұмыс істеуі үшін заңда олардың нақты қолданылу аясы, бақылау тетіктері және міндеттемелерді бұзғаны үшін жауаптылық бекітілген.
Келісім түрлері кімдерге қолданылады?
Еңбек заңнамасына сәйкес, әлеуметтік әріптестік құжаттары қолданылу деңгейіне қарай үш негізгі санатқа бөлінеді:
- Бас келісім: бүкіл ел көлеміндегі мемлекеттік органдарға, жұмыс берушілерге және жұмыскерлердің уәкілетті өкілдеріне міндеттеледі.
- Салалық келісім: нақты қызмет саласындағы мемлекеттік органдарға, сол саланың кәсіпорындарына, қызметкерлеріне және кәсіподақ секілді өкілдіктеріне ортақ.
- Өңірлік келісім: белгілі бір әкімшілік-аумақтық бірлік аумағындағы жергілікті атқарушы органдарға, жергілікті жұмыс берушілер мен жұмыскерлер қауымына таралады.
Сонымен бірге келісім талаптары меншік нысанына шектеу қоймайды. Қазақстан Республикасында тіркелген, шетелдік азаматтар мен шетелдік заңды тұлғалардың қатысуы бар ұйымдар, акционерлік қоғамдар, сондай-ақ шетелдік кәсіпорындардың филиалдары мен өкілдіктері осы ережелерге толық бағынады.
Келісімді ресми жариялау мерзімі
Келісімнің заңды күшіне еніп, жұртшылыққа ашық болуы үшін оны ресми жариялау міндеті белгіленген. Тараптар құжатқа қол қойған күннен бастап күнтізбелік отыз күн ішінде оны тиісті органдар жария етуге тиіс:
- республикалық деңгейде — еңбек жөніндегі уәкілетті мемлекеттік орган;
- салалық деңгейде — тиісті қызмет саласына жауапты мемлекеттік органдар;
- өңірлік деңгейде — жергілікті атқарушы органдар (әкімдіктер).
Ресми жариялау тараптардың қол жеткізген шарттарын көпшілікке белгілі етіп, әрбір қызметкер мен ұйым басшысына өз құқықтарын қорғауға негіз береді.
Орындалуын бақылау және тараптардың жауаптылығы
Келісім талаптарының сақталуын бақылау тікелей әлеуметтік әріптестік тараптарының өздеріне жүктеледі. Осы мақсатта тараптар келісімдердің іс жүзінде қалай орындалып жатқаны туралы тұрақты түрде есеп тыңдап отырады.
Әріптестік қағидаттарын бұзу заң алдында жауапсыз қалмайды. Егер тарап өкілдері келіссөз жүргізуден жалтарса, оған негізсіз кедергі келтірсе, келіссөз мерзімін бұзса немесе арнайы комиссия жұмысын ұйымдастырмаса, бұл құқық бұзушылық саналады. Сондай-ақ бақылау жүргізуге қажетті ресми ақпаратты беруден бас тарту немесе қол қойылған келісімді орындамау Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген жауаптылыққа алып келеді.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі