Өсиет бойынша мұраға құқық туралы куәлік алу — мұрагердің заңды құқығын ресми түрде бекітетін кезең. Алайда өсиеттің болуы куәліктің бірден берілуіне негіз болмайды. Заң талабына сай, нотариус құжатты табыстамас бұрын бірнеше маңызды заңды фактіні жан-жақты тексеруге міндетті.
Нотариус тексеретін негізгі заңды фактілер
Өсиет бойынша мұраға құқық туралы куәлік беру үшін нотариус өтініш білдірушіден тиісті айғақтарды талап етеді. Бұл ретте істің мынадай негізгі мән-жайлары анықталады:
- Мұра қалдырушының қайтыс болу фактісі: мұра үдерісінің басталғанын растайтын басты дерек;
- Өсиеттің бар-жоғы: құжаттың түпнұсқасы мен оның күшінің жойылмағанын нақтылау;
- Мұраның ашылған уақыты мен орны: заңды іс-әрекеттерді орындаудың аумақтық және уақыттық шеңберін белгілеу;
- Мұралық мүліктің құрамы және тұрған орны: өсиетке енгізілген нақты мүліктің көлемі мен қай жерде орналасқанын тіркеу.
Міндетті үлеске құқығы бар адамдарды анықтау
Өсиетте белгілі бір азаматтар ғана мұрагер ретінде көрсетілсе де, заңнама мұрадағы міндетті үлеске құқығы бар адамдар тобын анықтауды нотариусқа тікелей жүктейді. Нотариус өсиеттің мазмұнымен ғана шектелмей, мұрадан заң бойынша міндетті үлес алуға тиіс тұлғалардың бар-жоғын анықтап, олардың заңмен қорғалатын үлесінің ескерілуін қадағалайды.
Өсиеттік бас тарту талаптарының орындалуы
Егер өсиетте «өсиеттік бас тарту» шарты қарастырылған болса, нотариус бұл мәселені назардан тыс қалдырмайды. Бұл жағдайда мынадай әрекеттер орындалады:
- бас тартылған мұраны алуға тиіс тұлғалар нотариусқа шақырылады;
- оларға өсиеттік бас тартудың нақты мазмұны таныстырылады;
- өсиеттік міндетті орындаушы мұрагерлерден өздеріне тиесілі мұраны талап ету және алу құқығы жан-жақты түсіндіріледі.
Осылайша, өсиет бойынша куәлік беру рәсімі тек мұрагердің құқығын растаумен шектелмей, мұра қалдырушының соңғы еркін орындауға және барлық мүдделі тұлғаның заңды құқықтарының бұзылмауына бағытталған қатаң тексерулерден тұрады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі