Қоршаған ортаға келтірілген зиян үшін жауапкершілікке тартудың құқықтық тетігінде уақыт факторы ерекше рөл атқарады. Қазақстан Республикасының Экология кодексі бойынша экологиялық залал келтіруге байланысты талаптар үшін отыз жылдық ескіру мерзімі белгіленген. Бұл азаматтық құқықтағы әдеттегі мерзімдермен салыстырғанда әлдеқайда ұзақ кезеңді қамтиды.
Отыз жылдық ескіру мерзімінің мәні мен маңызы
Табиғатқа тигізілген кері әсер бірден байқалмауы немесе оның салдары жылдар бойы жинақталып, белгілі бір уақыттан кейін ғана анықталуы мүмкін. Заңнамада отыз жылдық уақыт шегінің бекітілуі қоршаған ортаға зардап келтірген кез келген субъектінің ұзақ жылдар бойы құқықтық жауапкершіліктен жалтара алмайтынын білдіреді. Табиғи ресурстарды пайдаланушылар мен өндірістік нысандар үшін бұл талап орасан зор жауапкершілік жүктейді.
Мерзімді есептеу тәртібі мен бастапқы нүктесі
Экология кодексінің 141-бабына сәйкес, талап қою мерзімін есептеу залалға алып келген мән-жайлардың сипатына тікелей байланысты белгіленеді:
- Бір реттік жағдайлар: Егер зиян нақты бір оқиғадан, әрекеттен немесе әрекетсіздіктен туындаса, отыз жылдық мерзім дәл сол оқиға орын алған сәттен бастап есептеледі.
- Ұзаққа созылған зиян: Егер экологиялық залал ұзақ сипатқа ие болса, мерзімнің басталуы залалға себеп болған әрекет, әрекетсіздік немесе оқиға толық аяқталған кезден бастап саналады.
Ұзақ сипаттағы залалдар кезінде уақыт санағы оқиға басталған сәттен емес, оның тоқтаған сәтінен басталуы жауапкершілік шеңберін одан әрі кеңейтеді. Бұл өндірістік қызметін тоқтатқан немесе ластаушы факторларды бірнеше жыл бойы жоймаған кәсіпорындар үшін қауіп пен міндеттеменің сақталу кезеңін айтарлықтай ұзартады.
Табиғат пайдаланушылар үшін практикалық салдары
Мұндай ұзақ мерзім табиғи ресурстармен немесе қауіпті өндіріспен айналысатын ұйымдарға өз қызметінде экологиялық тәуекелдерді ұзақ мерзімге жоспарлауды талап етеді. Бір кездері жол берілген салғырттық немесе қоршаған ортаны қорғау талаптарын орындамау дерегі ондаған жыл өткен соң да құқықтық талап қоюға негіз бола алады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі