Жер қойнауын геологиялық зерттеуге арналған лицензия оның иесіне нақты ғылыми-зерттеу және барлау бағыттары бойынша үш жыл ішінде жер қойнауын пайдалану құқығын береді. Бұл құжат жер қайнауының жай-күйін зерделеуге, оның ішінде стратегиялық ресурс саналатын жерасты суларын іздестіру мен бағалауға арналған бастапқы негіз болып табылады.
Қазақстан Республикасының «Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы» кодексінің 84-бабында бұл лицензияның қызмет ету шеңбері мен пайдаланушыға берілетін құқықтардың сипаты нақты айқындалған.
Лицензия бойынша рұқсат етілетін жұмыс түрлері
Геологиялық зерттеу лицензиясы жер қойнауын пайдаланушыға кез келген әрекетті жасауға рұқсат бермейді. Заң оның нысаналы бағытын қатаң белгілеген. Аталған құжат шеңберінде мынадай қызмет түрлерін атқаруға болады:
- геологиялық түсіру жұмыстарын жүргізу;
- геофизикалық жұмыстарды орындау;
- геологиялық түсіру мен геофизикалық зерттеулерді қатар алып жүру;
- жерасты суларына іздестіру-бағалау жұмыстарын жүзеге асыру.
Демек, лицензия иесі жер қойнауын жалпылама игерумен емес, нақты геологиялық деректерді жинақтаумен және су ресурстарын анықтаумен ғана айналысуға құқылы.
Үш жылдық мерзім және жер қойнауын пайдалану шегі
Кодекс нормасына сәйкес, геологиялық зерттеу лицензиясы бойынша жер қойнауын пайдалану құқығы үш жыл ішінде жүзеге асырылады. Бұл мерзім зерттеу жұмыстарының кешенін — картаға түсіруден бастап, жерасты суларының қорын алдын ала бағалауға дейінгі кезеңді жоспарлаудың негізгі межесі саналады.
Жер қойнауын пайдаланушы үшін бұл уақыт аралығы нақты нәтижелерге қол жеткізуді талап етеді. Белгіленген үш жылдық мерзім өндірістік немесе зерттеу процесін созбай, заңмен белгіленген бағыттар бойынша жұмысты толық аяқтауға бағытталған.
Учаскеге айрықша құқықтың берілмеуі
Геологиялық зерттеу лицензиясының басты құқықтық ерекшелігі — оның айрықша (эксклюзивті) сипатқа ие болмауы. Заң бойынша, бұл лицензия оның иесіне геологиялық зерттеу жүргізіліп жатқан учаскеге айрықша құқық бермейді.
Бұл норманың бір ғана ерекше жағдайы бар: егер Қазақстан Республикасы Үкіметінің шешімімен өзгеше тәртіп белгіленсе, учаскеге қатысты айрықша талаптар қолданылуы мүмкін. Өзге ретте, Үкіметтің арнайы шешімі болмаса, жер қойнауын зерттеуші сол аумақтың жалғыз иегері немесе шектеусіз монополисі бола алмайды. Бұл шарт жер қойнауының мемлекет меншігіндегі ашықтығы мен теңгерімді пайдаланылуын қамтамасыз етеді.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі