Құрылыс мердігерлігі шарты бойынша тапсырысшы атқарылып жатқан жұмыстарды сырттай ғана бақылап отырмайды. Заң бойынша ол құрылыс алаңындағы жұмыс барысын, мерзімін, сапасын және қолданылып жатқан материалдардың дұрыстығын тікелей қадағалауға құқылы. Алайда бұл құқық мердігердің ішкі қызметіне жөнсіз араласуға негіз болмауы керек.
Тапсырысшы құрылыс барысында нені тексере алады?
Азаматтық кодекстің 660-бабына сәйкес, тапсырысшы құрылыс мердігерлігі шарты аясында бірнеше негізгі бағыт бойынша бақылау жүргізуге құқылы:
- жұмыстың орындалу барысы мен сапасы;
- шартта белгіленген жұмыс кестесі мен мерзімдерінің сақталуы;
- мердігер әкелген құрылыс материалдарының сапалық талаптары;
- тапсырысшының өзі берген материалдарды мердігердің қаншалықты дұрыс әрі ұқыпты пайдаланып жатқаны.
Мұндай қадағалау кезіндегі басты шектеу — мердігердің жедел-шаруашылық қызметіне қол сұқпау. Яғни тапсырысшы сапа мен келісімшарт талаптарының сақталуын тексереді, бірақ мердігердің ішкі жұмыс тәртібі мен ұйымдастыру процесіне заңсыз араласпайды.
Кемшілік анықталса, дереу мәлімдеу — тапсырысшының басты міндеті
Бақылау кезінде жұмыс сапасын нашарлататын ауытқу немесе кез келген өзге де ақау табылса, тапсырысшы ол туралы мердігерге кідіртпей, дереу хабарлауға міндетті. Бұл — жай ғана ұсыныс емес, тікелей заңдық талап.
Егер тапсырысшы анықталған кемшілікті көре тұра уақытында мәлімдеме жасап ескертпесе, кейіннен осы ақауларға сүйену және оларды алға тарту құқығынан айырылады. Сондықтан құрылыс алаңында анықталған кез келген сәйкессіздікті дер кезінде белгілеп, мердігерге ресми түрде жеткізу маңызды.
Тапсырысшының нұсқаулары қашан міндетті болады?
Мердігер құрылыс кезінде тапсырысшыдан келіп түскен нұсқауларды орындауға тиіс. Бірақ бұл талап мына екі шарт сақталғанда ғана жүзеге асады:
- нұсқаулар шарттың шарттарына қайшы келмеуі керек;
- тапсырысшының талаптары мердігердің жедел-шаруашылық дербестігіне араласу болып саналмауы қажет.
Егер тапсырысшының нұсқауы шарттағы міндеттерді бұзса немесе мердігердің жұмысты атқару дербестігін шектесе, мердігер оған қарсы дәлел келтіре алады.
Мердігер тапсырысшының бақылау жасамағанын сылтау ете ала ма?
Көптеген жағдайда сапасыз жұмыс істеген мердігер «тапсырысшы өзі қадағаламады, ескерту жасамады» деген уәж айтуға бейім тұрады. Заң бұған анық тосқауыл қояды: жұмысты тиісті дәрежеде орындамаған мердігер тапсырысшының бақылау мен қадағалау жүргізбегеніне сілтеме жасай алмайды.
Бұл ережеден жалғыз ғана ерекшелік бар. Егер бақылау мен қадағалауды жүзеге асыру тікелей заң актілерімен немесе шартпен тапсырысшының тікелей міндеті ретінде жүктелген болса, жауапкершілікті бағалау кезінде бұл фактор ескерілуі мүмкін. Басқа жағдайда мердігер өзі орындаған сапасыз нәтиже үшін толық жауап береді.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі