Ортақ үлестік меншіктегі мүлікті жаңарту немесе оған қосымша құндылық қосу ортақтастар арасында жиі дау туғызады. Азаматтық заңнама мұндай жағдайда шығын шығарған қатысушының мүддесін қорғау үшін нақты екі жағдайды айқындаған: жақсартудың бөлінетін немесе бөлінбейтін сипаты.
Бөліп алуға болатын жақсарту кімге тиесілі?
Егер ортақ мүлікке жасалған жақсартуды негізгі затқа нұқсан келтірмей бөліп алу мүмкін болса, ол жеке меншік нысаны болып қалады. Заң талабына сай, бөліп алуға болатын мұндай жақсарту оны өз есебінен жасаған үлескердің меншігіне түседі.
Дегенмен бұл ереже диспозитивті сипатқа ие. Егер ортақ меншік қатысушылары өзара келісім жасасып, бөлінетін жақсартудың тағдырын басқаша шешсе, тараптар сол уағдаластықты басшылыққа алады. Келісім болмаған жағдайда, жақсартуды енгізген адам оны өзіне қалдыруға немесе ортақ мүліктен бөліп әкетуге құқылы.
Бөлмей жақсарту кезіндегі үлесті ұлғайту құқығы
Ортақ мүлікті бөлмей жақсарту — оның негізгі құрылымымен біртұтас болып кеткен және ажыратуға келмейтін өзгерістер. Мұндай жағдайда жақсартуды заттай бөліп алу мүмкін емес, сондықтан заң шығын шығарған қатысушыға ортақ мүліктегі өз үлесін ұлғайту құқығын береді.
Үлесті ұлғайту құқығы туындауы үшін мына екі негізгі шарт орындалуы қажет:
- жақсартуды қатысушының толықтай өз есебінен жүргізуі;
- ортақ мүлікті пайдаланудың белгіленген тәртібін қатаң сақтауы.
Егер ортақ мүлікті пайдалану тәртібі бұзылса немесе басқа қатысушылардың құқықтары ескерілмесе, өз есебінен жақсарту жасаған адам үлесін автоматты түрде немесе сөзсіз ұлғайта алмайды. Сондықтан кез келген күрделі өзгерісті бастамас бұрын, ортақ мүлікті пайдалану шеңберін сақтау — заңды талап.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі