Жұмыс орнында ұжымдық келіспеушілік туындағанда қызметкерлердің өз мүддесін заң шеңберінде қорғай білуі шешуші рөл атқарады. Ұжымдық еңбек дауын ресми бастау және оны шешу тетіктері нақты құқықтық ережелерге бағынады. Егер бұл тәртіп бұзылса, көтерілген мәселелер заңды күшін жоғалтып, даудың шешілуі тығырыққа тірелуі мүмкін.
Дауларды қараудың кезең-кезеңімен өтетін реттілігі
Еңбек заңнамасына сәйкес, ұжымдық еңбек даулары бірден сотқа өтпейді. Оларды реттеу белгіленген сатылар арқылы жүзеге асады:
- Жұмыс беруші: алдымен дау жұмыс берушінің (немесе жұмыс берушілер бірлестігінің, одағының) деңгейінде қаралады;
- Татуластыру комиссиясы: жұмыс берушімен тікелей ортақ шешімге келу мүмкін болмаған жағдайда іске қосылады;
- Еңбек төрелігі: татуластыру комиссиясында бітімге қол жеткізілмесе, келесі саты ретінде мәселені осы орган қарайды;
- Сот: еңбек төрелігі реттей алмаған сұрақтар бойынша соңғы нүкте сотта қойылады.
Сонымен қатар, тараптар дауды қараудың кез келген сатысында делдалдың қызметіне жүгінуге құқылы. Делдалдық рәсім дербес сипатқа ие және ол татуластыру комиссиясы немесе еңбек төрелігі процесімен қатар жүргізіле береді.
Жұмыскерлердің талаптары қалай қалыптасады және бекітіледі?
Жұмыскерлер еңбек заңнамасын қолдану, еңбек және ұжымдық шарттарды орындау не өзгерту, сондай-ақ жұмыс берушінің актілеріне қатысты талаптарын жалпы жиналыста немесе конференцияда қалыптастырып, бекітеді.
Жиналыс немесе конференция заңды болуы үшін мынадай талаптар сақталуы тиіс:
- Жұмыскерлер жиналысына ұйымдағы барлық қызметкердің кемінде үштен екісі қатысуы қажет;
- Конференция өткізілсе, оған сайланған делегаттардың кемінде үштен екісі қатысуы шарт;
- Шешім қатысушылардың жартысынан астамы қолдап дауыс бергенде ғана қабылданды деп есептеледі.
Егер жиналысты не конференцияны өткізу мүмкін болмаса, өкілді орган жұмыскерлердің жартысынан астамының қолын жинау арқылы шешімді бекіте алады. Бұл ретте жиынның орнын, уақытын, регламенті мен қатысушылар санын жұмыскерлердің өкілдері жұмыс берушімен алдын ала келіседі. Өз кезегінде жұмыс беруші қажетті үй-жай бөлуге және жағдай жасауға міндетті, оның жиын өткізуге кедергі келтіруіне жол берілмейді.
Талаптарды ұсыну мерзімі және өкілдік ету
Қабылданған барлық талап міндетті түрде жазбаша ресімделеді. Олар жиналыс немесе конференция өткен күннен бастап үш күнтізбелік күн ішінде жұмыс берушіге немесе жұмыс берушілер бірлестігіне тапсырылуы қажет.
Егер бірнеше жұмыс берушінің қызметкерлері ортақ талап қойса, олардың атынан кәсіптік одақтардың салалық я аумақтық бірлестіктері немесе жұмыскерлер уәкілеттік берген өзге де тұлғалар шыға алады. Егер жұмыс беруші талаптарды өздігінен қанағаттандырмаса, мәселе татуластыру рәсімдеріне ұласады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі