Негізгі міндеттеме бойынша борыш басқа тұлғаға аударылған кезде кепіл шартының тағдыры тікелей кепіл берушінің еркіне байланысты шешіледі. Азаматтық заңнама талабы бойынша, егер кепіл беруші жаңа борышқор үшін жауап беруге несие берушіге келісім бермесе, кепіл өз қолданысын тоқтатады.
Бұл ереже шарттық қатынастарда кепіл затын ұсынған тараптың мүддесін қорғауға бағытталған. Кепіл беруші нақты бір тұлғаның төлем қабілетіне немесе сенімділігіне сүйеніп өз мүлкін тәуекелге байлағандықтан, міндеттемені өтейтін тұлғаның ауысуы оның бастапқы жағдайын өзгертпеуге тиіс.
Кепіл неліктен тоқтатылады?
Борышты аудару — міндеттемедегі борышқордың өзгеруін білдіреді. Кепіл ұсынған тұлға бастапқы борышкермен белгілі бір іскерлік немесе жеке қарым-қатынаста болуы мүмкін. Ал жаңадан келген борышқордың қаржылық жағдайы, міндеттемені орындау ниеті мен тәртібі кепіл беруші үшін белгісіз болуы ықтимал.
Сондықтан заң шығарушы кепіл берушіні жаңа субъектінің міндеттемелеріне автоматты түрде жауапты етіп қалдырмайды. Кепіл берушінің жаңа борышқор үшін жауапкершілікті сақтауға арнайы келісімі болмаса, кепілдің күші тоқтатылған деп танылады.
Кепіл беруші келісімінің құқықтық салдары
Кепілдің күшін сақтап қалудың бір ғана заңды шарты бар: кепіл берушінің несие берушіге білдірген тікелей келісімі. Мұндай жағдайда мына мән-жайлар туындайды:
- Келісім берілген жағдайда: кепіл беруші жаңа борышқордың міндеттемесі бойынша да өз мүлкімен несие берушінің алдында жауап беруді жалғастырады;
- Келісім берілмеген немесе бас тартылған жағдайда: несие беруші мен бұрынғы борышқор арасындағы кепіл тоқтатылады, ал несие беруші бұл кепіл заты есебінен жаңа борышқордың қарызын өндіріп ала алмайды.
Тараптар үшін практикалық тәуекелдер
Несие беруші үшін басты тәуекел — қамтамасыз етусіз қалу қаупі. Борышты басқа тұлғаға өткізуге келісім бере отырып, несие беруші кепіл берушінің ұстанымын алдын ала анықтап алмаса, кепіл құқығынан айырылып қалуы мүмкін. Жаңа борышқор төлем қабілетсіз болып шыққан жағдайда, несие беруші кепіл затына өндіріп алу шарасын қолдана алмайды.
Борышты аударуды ресімдеу кезінде кепілдің тағдырын бір мезгілде шешу қажет. Кепіл беруші жаңа борышқор үшін жауап беруге дайын болса, бұл келісім заң талабына сай несие берушінің атына нақты бекітілуі тиіс. Әйтпесе, міндеттемені аудару фактісінің өзі кепілді автоматты түрде тоқтатуға негіз болады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі