Кәсіпорындағы ұжымдық дау — жұмыс беруші мен ұжым арасындағы күрделі сынақ. Еңбек заңнамасы мұндай текетіресті бақылаусыз қалдырмайды: екі тарапқа да келіссөз процесінен өз еркімен бас тартуға тыйым салып, мәселені татуластыру тәртібімен шешуді міндеттейді.
Қазақстан Республикасы Еңбек кодексінің 170-бабына сәйкес, тараптардың ешқайсысы татуластыру рәсімдеріне қатысудан жалтаруға құқылы емес. Еңбек қатынастарында туындаған кез келген шешілмеген келіспеушілік міндетті түрде жазбаша түрде ресімделіп, екінші тараптың назарына жеткізілуі шарт.
Өкілеттік жетпеген жағдайда талап кімге қойылады?
Практикада жұмыс беруші тағайындаған өкілдің барлық мәселені шешуге құзыреті жете бермейді. Егер жергілікті өкілдің өкілеттігі жеткіліксіз болғандықтан келіспеушілікті реттеу мүмкін болмаса, еңбек заңы жұмыскерлерге мәселені тікелей шешім қабылдайтын тұлғаларға бағыттау құқығын береді.
Мұндай жағдайда талаптар мына тұлғаларға тікелей қойылады:
- кәсіпорын мүлкінің меншік иелеріне;
- ұйым құрылтайшыларына (қатысушыларына);
- акционерлерге, соның ішінде мүлкінің меншік иелері шетелдік жеке немесе заңды тұлғалар болып табылатын, не шетелдік қатысуы бар ұйымдарға.
Егер тараптар жазбаша келіспеушіліктер мен меншік иелеріне қойылған талаптардан кейін де ортақ мәмілеге келе алмаса, жұмыскерлер өз құқықтары мен мүдделерін заңда көзделген өзге де барлық тәсілдермен қорғауға құқылы.
Жұмыс берушінің уәкілетті органдарды хабардар ету міндеті
Ұжымдық еңбек дауы басталған сәттен бастап жұмыс берушінің мойнына мемлекеттік бақылау органдары алдында нақты міндеттемелер жүктеледі. Бұл еңбек дауының шиеленісіп кетуіне жол бермеу үшін жасалатын қадам.
Жұмыс беруші мынадай әрекеттерді орындауға міндетті:
- жұмыскерлердің белгіленген тәртіппен ресімделген талаптарын алған күні аумақтық бөлімшеге ұжымдық даудың басталғаны туралы хабарлау;
- дау түпкілікті шешімін тапқанға дейін ондағы ахуал туралы аумақтық бөлімшені апта сайын жүйелі түрде хабардар етіп отыру;
- егер еңбек заңнамасының талаптары сақталмай заңсыз ереуілдер басталса, бір күн ішінде прокуратура органдары мен аумақтық бөлімшеге шұғыл хабар беру.
Ұжымдық дауды реттеу — екі жақтың да заң талаптарын қатаң сақтауын талап ететін нақты рәсімдік процесс. Келіссөзден бас тартпау және барлық талапты дер кезінде құжат түрінде бекіту ғана еңбек дауын заң аясында тиімді тарқатуға мүмкіндік береді.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі