Қазақстан резиденті болып табылатын заңды тұлғалар шетелдік банкте немесе халықаралық қаржы ұйымында шот ашқан кезде алдымен Ұлттық Банкке хабар беріп, есептік нөмір алуға тиіс. Бұл нөмірсіз шетелдік шотты пайдаланып төлемдер мен ақша аударымдарын жасауға заң жол бермейді.
Бұл ретте мониторинг ережелері барлық субъектілерге бірдей қолданылмайды. Тәртіптің заңды тұлғаларға, жеке азаматтарға және жекелеген институттарға қатысты өз шектеулері бар.
Заңды тұлғалар үшін есептік нөмір алу тәртібі
Резидент заңды тұлға шетелдік шот бойынша қаржылық операцияларды бастамас бұрын, оған есептік нөмір беру үшін Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкіне қажетті мәліметтерді ұсынуы шарт. Бұл талап банктерге және шетелдік ұйымдардың филиалдары мен өкілдіктеріне қолданылмайды.
Заңнамада шотқа есептік нөмір берудің нақты мерзімі белгіленген: резидент талап етілетін құжаттар мен мәліметтерді толық тапсырған күннен бастап бес жұмыс күні ішінде есептік нөмір беріледі. Сонымен қатар заңды тұлға Ұлттық Банкке аталған есептік нөмірді көрсете отырып, шотта жүргізілген операциялар туралы тұрақты ақпарат беруге міндетті.
Деректемелер өзгергенде немесе шот жабылғанда не істеу керек?
Есептік нөмір берілген шетелдік шот бойынша кез келген маңызды өзгеріс те бақылауда болады. Егер шоттың деректемелері өзгерсе немесе шот толықтай жабылса, резидент заңды тұлға Ұлттық Банкті белгіленген мерзімдерде хабардар етуге тиіс.
Ақша қозғалысы туралы есептердің нысандары, мәлімет беру мерзімдері және деректемелердің өзгеруі туралы хабардар ету тәртібі Қазақстан Республикасында валюталық операцияларды мониторингтеу қағидаларымен реттеледі.
Жеке тұлғалар және ерекше мәртебеге ие қатысушылар
Шетелдік банктердегі шоттарды мониторингтеу кезінде жеке тұлғаларға заңды тұлғалар сияқты тікелей есеп тапсыру міндеті жүктелмейді:
- Резидент жеке тұлғалар: Ұлттық Банкке шетелдік банктердегі немесе халықаралық қаржы ұйымдарындағы шоттары туралы тікелей мәлімет ұсынбайды. Олардың шоттарына немесе шоттарынан жасалған ақша аударымдары туралы деректерді тиісті операцияны орындайтын уәкілетті банк жеткізеді.
- «Астана» халықаралық қаржы орталығы: Аталған баптың талаптары АХҚО қатысушыларына мүлдем қолданылмайды.
Уәкілетті банктердің жүргізілген валюталық операциялар бойынша есеп беру тетігі Қазақстан Республикасында валюталық операцияларды жүзеге асыру қағидаларында айқындалады.
Заңнамалық түзетудің мәртебесі
«Валюталық реттеу және валюталық бақылау туралы» Заңның 16-бабы ҚР 16.01.2026 № 259-VIII Заңымен жаңа редакцияда қабылданған. Аталған заңнамалық түзетулер алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік алпыс күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Сол себепті шетелде шот ашуды немесе пайдалануды жоспарлаған заңды тұлғалар осы мерзімдік ерекшеліктерді ескеруі қажет.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі