Жауапкершілігі шектеулі серіктестікке (ЖШС) қатысушы өз үлесін немесе оның бір бөлігін өзге тұлғаға иеліктен айырып беруге немесе міндеттемелерін қамтамасыз ету үшін кепілге қоюға құқылы. Дегенмен мұндай мүмкіндік бірден және барлық жағдайда сөзсіз берілмейді, өйткені заң құрылтай құжаттарына басымдық береді.
Құрылтай құжаттарындағы шектеулердің мәні
ЖШС туралы заңнама бойынша, егер құрылтай құжаттарында өзгеше шарт көзделмесе, қатысушының өз үлесін үшінші жаққа иеліктен айырып беруіне немесе оны кепілге қоюына жол беріледі. Бұл ереже серіктестік қатысушысына өз мүлкін еркін билеуге құқық береді.
Алайда серіктестіктің жарғысында немесе өзге құрылтай құжаттарында үлесті үшінші жаққа сату тек белгілі бір шарттар орындалғанда ғана мүмкін екендігі бекітілуі мүмкін. Мұндай шарттар компанияға бөгде адамдардың келуін реттеу және серіктестердің өзара келісімін сақтау мақсатында белгіленеді. Егер ішкі құжаттарда осындай талаптар көрсетілсе, қатысушы мәміле жасаспас бұрын оларды толық орындауға міндетті.
Үлесті кепілге қою жағдайы
Қатысушының үшінші жақ алдындағы міндеттемесін қамтамасыз ету үшін үлесті (немесе оның бөлігін) кепілге беруі де осы қағидаға бағынады. Егер құрылтай құжаттарында тікелей шектеулер болмаса, кепілге қою заңды болып саналады. Ал егер құжаттарда тыйым немесе арнайы шарттар жазылған болса, оларды айналып өту мүмкін емес.
Мемлекеттік мүлік сауда-саттығының ерекшелігі
Заңда мемлекет қатысатын кәсіпорындар үшін арнайы ерекшелік бекітілген. Егер мемлекетке немесе мемлекеттік заңды тұлғаға тиесілі үлес «Мемлекеттік мүлік туралы» Заңға сәйкес сауда-саттық арқылы сатылса, 30-бапта белгіленген шектеулер қолданылмайды.
Бұл ереже мемлекеттік үлесті ашық бәсекелестік негізінде сатуға құрылтай құжаттарындағы жеке шектеулердің кедергі келтірмеуін қамтамасыз етеді.
Практикалық тұрғыдан алғанда, серіктестіктегі үлесті сату, сыйға тарту немесе кепілге қою алдында компанияның құрылтай құжаттарын егжей-тегжейлі тексеру қажет. Жарғыда жазылған шарттарды орындамау мәміленің даулануына әкелуі мүмкін.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі