Өндірісте немесе кеңседе қызмет атқаратын әрбір азаматтың өмірі мен денсаулығына қауіп төнбейтін жағдайда еңбек етуге заңды құқығы бар. Қазақстан Республикасының Еңбек кодексінің 181-бабы бұл саладағы жұмыскерге берілетін кепілдіктер мен оған жүктелетін жауапкершіліктің аражігін нақты ажыратып көрсетеді.
Бұл ережелер жұмыс орнындағы жазатайым оқиғалардың алдын алып қана қоймай, еңбек қатынастары қатысушыларының заң аясында әрекет етуіне негіз болады.
Жұмыскердің еңбек қауіпсіздігі саласындағы негізгі құқықтары
Заң талабы бойынша жұмыскер тиісті нормаларға сәйкес жабдықталған жұмыс орнына, сондай-ақ санитариялық-тұрмыстық үй-жайларға толықтай құқылы. Сонымен қатар жұмыс беруші оны жеке және ұжымдық қорғаныш құралдарымен қамтамасыз етуге міндетті.
Жұмыскердің заңда бекітілген маңызды құқықтары:
- жұмыс орнының жай-күйі, кәсіптік тәуекелдер және зиянды өндірістік факторлардан қорғану шаралары туралы анық ақпарат алу;
- еңбек жағдайларын қауіпсіз орындау үшін білім алу және кәсіптік даярлықтан өту;
- аумақтық бөлімшеге жұмыс орнындағы еңбек жағдайларын тексеру туралы өтініш білдіру;
- еңбек қауіпсіздігін жақсартуға қатысты тексеру мен мәселелерді қарауға өзі немесе өкілі арқылы қатысу;
- ұйым жұмысы еңбек қауіпсіздігі талаптарына сәйкес келмеуіне байланысты тоқтатыла тұрған уақытта жалақысын сақтап қалу.
Қауіп төнгенде жұмыстан бас тарту құқығы
Егер жұмыс беруші жұмыскерге қажетті жеке немесе ұжымдық қорғаныш құралдарын бермесе және өміріне не денсаулығына нақты қатер төнетін ахуал туындаса, ол жұмысты орындаудан бас тарта алады. Мұндай жағдайда басты талап — бас тарту себебін тікелей басшысына немесе жұмыс берушіге алдын ала жазбаша түрде хабарлау қажет.
Жұмыскерге жүктелетін негізгі міндеттер
Еңбек қауіпсіздігі тек талап етумен шектелмейді; ол жұмыскердің ішкі тәртіпке бағынуын да талап етеді. Заң бойынша әрбір қызметкер қауіпсіздік қағидалары мен нұсқаулықтарды қатаң сақтауға, сондай-ақ берілген қорғаныш құралдарын мақсатына сай мүлтіксіз қолдануға тиіс.
Сонымен бірге мынадай міндеттер белгіленген:
- әрбір өндірістік жарақат, денсаулықтың зақымдануы, кәсіптік ауру (улану) белгілері және өмірге қауіп төндіретін ахуал туралы басшылыққа дереу хабарлау;
- белгіленген тәртіппен міндетті алдын ала, мерзімдік, ауысым алдындағы және өзге де медициналық қарап-тексерулерден өту;
- жұмыс берушінің талабы бойынша және басқа жұмысқа ауысқан кезде профилактикалық медициналық қарап-тексеруден өту;
- мүгедектік белгіленгені немесе еңбек міндетін жалғастыруға кедергі болатын денсаулықтың нашарлауы туралы жұмыс берушіні дер кезінде құлақтандыру;
- мемлекеттік еңбек инспекторының, техникалық инспектордың талаптары мен емдік-сауықтыру шараларын орындау;
- еңбек қауіпсіздігі бойынша оқытудан, нұсқаулықтан өтіп, білімін тексерту.
Өз құқығын нақты біліп, заң жүктеген міндеттерді бұлжытпай орындау кез келген жұмысшының өндірістік қауіп-қатерден қорғалуын қамтамасыз етеді.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі