Өндірісте немесе қызметтік міндеттерді атқару кезінде болатын жазатайым оқиғалар жұмыскердің өмірі мен денсаулығына тікелей әсер етеді. Мұндай жағдай орын алғанда оқиғаның мән-жайын, себебін және кінәлі тараптарды анықтау үшін заңмен бекітілген арнайы рәсім қолданылады. Бұл рәсім еңбек қауіпсіздігін бақылауға және зардап шеккен қызметкердің құқықтарын қорғауға бағытталған.
Тергеп-тексеру мерзімдері және оны ұзарту тәртібі
Еңбек заңнамасына сәйкес, еңбек қызметіне байланысты жазатайым оқиғаны тергеп-тексеру мерзімі комиссия құрылған күннен бастап он жұмыс күнінен аспауы қажет. Бұл — жұмыстың негізгі деректерін жинақтап, қорытынды шығаруға берілетін бастапқы уақыт шегі.
Егер тергеуді белгіленген мерзімде аяқтауға кедергі келтіретін объективті мән-жайлар туындаса, комиссияның хаттамалық шешімімен тергеу мерзімі ұзартылуы мүмкін. Мұндай ұзарту он жұмыс күніне дейін және екі реттен асырылмай жүргізіледі. Ал аумақтық бөлімшелерге уақтылы хабарланбаған оқиғалар зардап шеккен адамның немесе оның өкілетті өкілінің өтініші негізінде қаралады. Бұл жағдайда тергеу өтініш ресми тіркелген күннен бастап он жұмыс күні ішінде жүзеге асады.
Комиссияның өкілеттігі және қатар тергеуге тыйым салу
Тергеп-тексеру барысында комиссия оқиғаның мән-жайын толық зерттеу үшін нақты іс-әрекеттерді орындайды:
- оқиға куәгерлерін, сондай-ақ еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау талаптарын бұзған адамдарды анықтап, олардан жауап алады;
- жұмыс берушіден тергеуге қажетті ресми ақпаратты талап етеді;
- мүмкіндік болған жағдайда зардап шеккен қызметкерден түсініктеме алады.
Заң тергеудің дербестігі мен әділдігін қатаң қорғайды. Ресми тағайындалған комиссия жұмыс істеп жатқан күндері арнайы тергеп-тексеру жөніндегі комиссия төрағасының келісімінсіз куәлардан немесе куәгерлерден жауап алуға болмайды. Сондай-ақ өзге тұлғалардың немесе басқа комиссиялардың осы жазатайым оқиғаға байланысты қатар тергеп-тексеру жүргізуіне үзілді-кесілді тыйым салынған.
Оқиғаны сыныптау және шешім қабылдау
Комиссия барлық құжаттар мен жиналған материалдарды талдай отырып, оқиғаның жұмыс берушінің өндірістік қызметімен байланысты немесе байланысты емес екенін айқындайды. Басты талап — зардап шеккен адамның сол сәтте оқиға орнында болуы оның тікелей еңбек міндеттерін орындауымен түсіндірілуі тиіс. Осыдан кейін оқиға ресми түрде сыныпталып, еңбек қауіпсіздігі талаптарын бұзғандар көрсетіледі және алдағы уақытта осындай кемшіліктерді болдырмау шаралары бекітіледі.
Ауыр зардаптарға әкеп соққан, адам өлімімен аяқталған немесе жарақаттың ауырлығына қарамастан екі және одан көп қызметкер зардап шеккен топтық жазатайым оқиғалар, соның ішінде қатты улану жағдайлары уәкілетті мемлекеттік орган белгілеген нысан бойынша арнайы тергеп-тексеру актісімен рәсімделеді.
Авариялар мен төтенше жағдайлар кезіндегі ерекшеліктер
Көлік құралдарының авариясы салдарынан болған жазатайым оқиғаларды тергеу жол жүрісі қауіпсіздігін қамтамасыз ету жөніндегі уәкілетті органның материалдары негізінде жүргізіледі. Бұл орган комиссия төрағасының талабы бойынша тергеу материалдарының көшірмелерін көлік оқиғасы орын алған күннен бастап бес күн ішінде ұсынуға міндетті.
Ал режимдік объектілердегі комиссия жұмысы осы аумақтарда болуға арналған рұқсаттың ерекшеліктерін ескере отырып ұйымдастырылады. Ұйым аумағындағы жарылыс, қирау немесе өрт салдарынан жоғалған немесе зардап шеккен адамдарды іздеуді аяқтау шешімін комиссия авариялық-құтқару қызметінің басшысы мен тиісті сарапшы мамандардың қорытындысына сүйене отырып қабылдайды.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі