Борышкер өз міндеттемелерін орындаудан жалтарған немесе берешекті қайтаруға дәрменсіз болған жағдайда, кредитордың сотқа жүгінуден басқа амалы қалмайды. Қазақстанның оңалту және банкроттық заңнамасына сәйкес, азаматтық-құқықтық не өзге де міндеттемелер бойынша құқығы бұзылған кредиторлар, сондай-ақ кредиторлар синдикаты атынан әрекет ететін банк-агент сотқа өтініш бере алады. Бұл рәсім кредиторға берешекті ресми түрде қайтару немесе кәсіпорынның төлем қабілетін қалпына келтіру тетіктерін іске қосуға жол ашады.
Сотқа өтініш беру құқығы кімде бар?
Банкроттық немесе оңалту туралы сот ісін қозғау бастамасын бір немесе бірнеше кредитор бірлесіп көтере алады. Егер міндеттемелер жобалық қаржыландыру мен секьюритилендіру шеңберінде туындаса, кредиторлар синдикатына қатысушылардың атынан және олардың мүддесінде әрекет ететін банк-агент өтініш жасайды.
Сонымен қатар заң талаптары салық және кедендік төлемдер бойынша мемлекеттік кіріс органдарына, сондай-ақ мемлекет қатысатын заңды тұлғаларға да қолданылады. Бұл ретте әрбір өтініш беруші өз талаптарының заңдылығын дәлелдейтін нақты құжаттар топтамасын ұсынуға міндетті.
Кредитор өтінішінде көрсетілуі тиіс негізгі мәліметтер
Заң сотқа жолданатын құжаттың құрылымы мен мазмұнына қатаң талап қояды. Талап қою немесе өтініш сауатты толтырылмаса, істің қаралуы кешеуілдеуі мүмкін. Кредитордың өтінішінде келесі мәліметтер толық әрі нақты жазылуы қажет:
- Тараптар туралы деректер: іс қаралатын соттың ресми атауы, борышкер мен кредитордың тегі, аты, әкесінің аты (жеке басын куәландыратын құжат бойынша) немесе ұйымның атауы, олардың тұрған немесе тұрғылықты жері;
- Міндеттеменің сипаты мен мерзімі: талаптың туындау негіздері және борышты өтеу мерзімінің қашан өткені;
- Талаптың мәні мен берешек сомасы: негізгі қарыздың мөлшері, сондай-ақ есептелген сыйақы, тұрақсыздық айыбы (айыппұл, өсімпұл) мен шеккен залал сомасы жеке-жеке көрсетіледі;
- Мүлік туралы деректер: кредиторға белгілі болған борышкердің мүлкі жайлы мәліметтер;
- Қоса берілетін құжаттар тізімі: өтінішті қуаттайтын барлық ресми құжаттар тізбесі.
Талаптың құқықтық негізін растау
Кредитор сотқа жүгінген кезде өз талаптарының заңдылығын растайтын нақты құқықтық айғақтарды алға тартуға тиіс. Заң бойынша мұндай дәлелдер қатарына:
- борышкерден ақшаны өндіріп алу туралы заңды күшіне енген сот актісі немесе атқарушылық құжат;
- борышкердің өз борышын ресми түрде мойындауы жатады.
Егер өтініш беруші салықтар мен кедендік төлемдер бойынша кредитор болса, ол Қазақстанның салық және кеден заңнамасында көзделген тәртіппен салықтық және кедендік берешекті, өсімпұлдар мен тиісті баждарды мәжбүрлеп өндіріп алудың барлық шарасын қабылдағаны жөніндегі мәліметтерді міндетті түрде ұсынуы керек.
Уақытша басқарушыны таңдау тәртібі
Өтініште маңызды бір шарт ескерілуі қажет: кредитор уақытша басқарушының немесе уақытша әкімшінің өкілеттіктерін жүзеге асыру туралы келісім жасасқан адам туралы мәліметті көрсетуі шарт. Мұнда маманның тегі, аты, әкесінің аты немесе ұйымның атауы, сондай-ақ сәйкестендіру нөмірі (ЖСН немесе БСН) жазылады.
Алайда өтініш беруші салық және кеден органдары, мемлекеттік орган немесе мемлекет қатысатын кәсіпорын болған кезде, уақытша басқарушы кандидатурасын таңдау өзгеше реттеледі. Мұндай жағдайда маман тағайындау уәкілетті орган айқындаған тәртіп бойынша іске асады.
Сотқа жүгіну кезіндегі кредитордың міндеті
Заң кредиторға сот процесінің ашықтығын қамтамасыз ететін нақты бір рәсімді жүктейді. Кредитор немесе кредиторлар сотқа өтініш бере отырып, дәл сол мезгілде өтініштің және оған тіркелген барлық құжаттардың көшірмелерін борышкердің өзіне және осы саладағы уәкілетті органға жіберуге міндетті.
Бұл қадам борышкерге өз мүддесін қорғауға, ал мемлекеттік бақылаушы органға басталған процестен дер кезінде хабардар болып, заң талаптарының сақталуын қадағалауға мүмкіндік береді.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі