Қоршаған ортаның сапасын бағалау және табиғи ресурстардың жай-күйін қадағалау жекелеген мекемелердің ғана ісі емес. Бұл бағытта мемлекеттік құрылымдар мен табиғат пайдаланушылардың деректерін тоғыстыратын кешенді ақпараттық тетік құрылған. Қазақстан Республикасының Экология кодексінің 153-бабы осы үдеріске тартылған барлық субъектілердің нақты тізбесін бекітеді.
Заң талабы бойынша, қоршаған орта мен табиғи ресурстар мониторингінің бірыңғай мемлекеттік жүйесі төрт негізгі қатысушы топтан құралады. Олардың әрқайсысы өзіне бекітілген бағыт бойынша деректер жинап, ортақ жүйенің жұмысын қамтамасыз етуге міндетті.
Мемлекеттік деңгейдегі үйлестірушілер
Мониторинг жүйесіндегі негізгі рөл қоршаған ортаны қорғау саласындағы уәкілетті органға тиесілі. Бұл орган мемлекеттік экологиялық саясаттың іске асуын қадағалап, табиғи ортаны қорғауға қатысты деректер легін үйлестіреді.
Сонымен бірге жүйе құрамына арнаулы уәкілетті мемлекеттік органдар енеді. Олар өз құзыретіне кіретін табиғи ресурстардың (су, орман, жер қойнауы сияқты бағыттардың) жағдайын бақылап, жалпы мемлекеттік базаны өз салалық мәліметтерімен толықтырады.
Уәкілеттік берілген мамандандырылған ұйымдар
Бірыңғай жүйенің үздіксіз жұмысы нақты ғылыми және практикалық бақылау түрлеріне негізделеді. Сондықтан заңнама мониторинг жүйесінің құрылымына енгізілген арнайы бақылау түрлерін жүргізуге ресми түрде өкілеттік алған ұйымдарды бөлек қатысушы ретінде айқындайды.
Мұндай ұйымдар зертханалық зерттеулер, стационарлық немесе жылжымалы бекеттердегі өлшеулер арқылы бастапқы мәліметтерді қалыптастырады. Олардың қатысуы жүйеге түсетін деректердің нақты әрі бірыңғай стандартқа сай болуы үшін қажет.
Кәсіпкерлер мен табиғат пайдаланушылардың міндеті
Мониторинг тек мемлекеттік аппаратпен шектелмейді. Экология кодексіне сәйкес өндірістік экологиялық бақылауды жүргізуге міндетті барлық жеке және заңды тұлғалар да бірыңғай жүйенің толыққанды қатысушылары болып есептеледі.
Өндірістік нысандары қоршаған ортаға әсер ететін кәсіпорындар мына жайттарды ескеруі қажет:
- кәсіпорын өз өндірістік қызметінің табиғатқа тигізетін нақты әсерін тұрақты түрде өз бетінше немесе тартылған мамандар арқылы өлшеп отыруы шарт;
- өндірістік бақылау нәтижелері жабық ішкі құжат болып қалмай, мемлекеттік жүйеге ұсынылатын міндетті деректер қатарына жатады;
- бұл талап өндірістік қалдықтар мен шығарындыларды жасыру қаупін сейілтіп, әрбір ластаушы нысанның жауапкершілігін тікелей белгілейді.
Осылайша, заңнама табиғатты пайдаланушыларды шетте қалдырмай, оларды мемлекеттік деректер жүйесінің ажырамас бөлігіне айналдырады. Бұл бақылау механизмінің біржақты емес, ашық және өзара байланысты болуын қамтамасыз етеді.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі