Кешенді кәсіпкерлік лицензия шарты (франчайзинг) аясында дайын бизнес-модельді немесе танымал брендті беру екі жақтың жай ғана келісімшартқа қол қоюымен аяқталмайды. Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің 897-1-бабына сәйкес, бұл шарт шеңберінде зияткерлік меншік объектілерін пайдалану құқығын басқа тұлғаға табыстау міндетті түрде сараптама ұйымында мемлекеттік тіркеуден өтуге тиіс.
Қай объектілерді пайдалану құқығы тіркелуі керек?
Заң талабы зияткерлік меншіктің барлық түріне бірдей емес, нақты бекітілген санаттарына тікелей қатысты. Егер шарт бойынша келесі объектілерді пайдалану құқығы берілсе, ол сараптама ұйымында тіркелуі шарт:
- өнертабыстар мен пайдалы модельдер;
- өнеркәсіптік үлгілер;
- селекциялық жетістіктер;
- интегралдық микросхемалардың топологиялары;
- тауар белгілері мен қызмет көрсету белгілері.
Бұл ереже Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес тіркелген объектілерге де, халықаралық шарттарға байланысты арнайы тіркеусіз-ақ құқықтық қорғауға ие болған зияткерлік меншік түрлеріне де бірдей жүреді.
Сараптама ұйымында тіркеудің мәні мен салдары
Кешенді кәсіпкерлік лицензия шарты бойынша құқықты табыстауды тіркеу — жай ғана формалды талап емес, құқықтық қорғаныстың негізі. Тіркеу сараптама ұйымы арқылы жүзеге асады. Лицензиар мен лицензиат арасында қол қойылған шарт құқықты заңды түрде беру үшін жеткіліксіз: мемлекеттік сараптама ұйымында бұл табыстау тіркелмесе, пайдалану құқығының үшінші тұлғалар алдындағы ресми заңдық күші даулы болып қалуы мүмкін.
Азаматтық кодекске бұл норма 2015 жылы қосылып, кейін 2018 жылы жаңа редакцияда нақтыланды. Бұл өзгерістер азаматтық айналымның ашықтығын қамтамасыз етуге және зияткерлік меншік объектілерін заңсыз пайдаланудан қорғауға бағытталған.
Практикалық қадам және есте сақтайтын жайт
Франчайзинг келісімін жасайтын кәсіпкерлер құжатқа қол қою сатысында-ақ тіркеу мәселесін келісіп алуы қажет. Құқықты табыстауды сараптама ұйымына тіркеуге өткізу міндетін қай тарап атқаратынын шартта алдын ала көрсеткен жөн. Бұл кейін туындауы мүмкін түсініспеушіліктер мен зияткерлік меншікті пайдалануға қатысты құқықтық тәуекелдердің алдын алады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі