Кәсіпкерлік пен қаржылық қатынастарда борышкердің дәрменсіздігі тек жеке кредиторларға ғана емес, мемлекеттік мүддеге де тікелей әсер етеді. Осындай жағдайларда қадағалау органы сот процесіне бастамашы ретінде араласа алады. «Оңалту және банкроттық туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 47-бабы прокурордың сотқа борышкерді банкрот деп тану туралы өтініш беретін нақты шекарасы мен шарттарын белгілейді.
Прокурор қай жағдайда сотқа өтініш береді?
Заңнама прокурордың банкроттық рәсімін бастау жөнінде сотқа жүгінуіне шектеулі екі ғана негіз қарастырған. Қадағалау органы өз бастамасымен кез келген борышкердің ісіне араласпайды, тек арнайы белгіленген мынадай жағдайларда сотқа өтініш береді:
- Әдейі банкроттық белгілері анықталғанда. Егер борышкердің өз міндеттемелерін орындаудан жалтару немесе мүлкін заңсыз шығару мақсатында қолдан дәрменсіздік ұйымдастырғаны анықталса, бұл істі сотқа жолдауға толық негіз болады;
- Мемлекет мүддесі қозғалғанда. Кредитор ретінде Қазақстан Республикасы немесе мемлекеттік органдар танылатын жағдайларда прокурор мемлекет қазынасы мен мүддесін қорғау үшін өтініш береді.
Мемлекеттік мүддені қорғау тетігі
Салық берешегі немесе өзге де мемлекеттік міндеттемелер бойынша қарыздың өтелмеуі қоғамдық бюджет пен мемлекеттің қаржылық мүддесіне залал келтіреді. Осындай сәтте тиісті мемлекеттік орган кредитор болған кезде, заң прокурорға борышкерді банкрот деп тану туралы сотқа ресми талап қою құқығын береді.
Бұл ереже қарызды қайтарусыз қалдыруға немесе жауапкершіліктен жалтаруға тосқауыл қояды. Әсіресе әдейі банкроттық белгілері байқалғанда, прокурордың сотқа жүгінуі борышкердің заңсыз айла-амалдарын тоқтатуға бағытталған маңызды құқықтық құралға айналады.
Сотқа өтініш беруге қойылатын талаптар
Заң прокурордың өтінішіне қойылатын нақты рәсімдік талапты анықтаған. Егер Қазақстан Республикасының заңнамалық актілерінде өзгеше көзделмесе немесе қалыптасқан құқықтық қатынастардың мәнінен туындамаса, бұл құжат заңда көзделген кредитор өтінішіне қатысты барлық талапты сақтай отырып беріледі.
Яғни прокурор өтініш дайындаған кезде кредиторлар үшін белгіленген жалпы өтініш беру тәртібін негізге алады. Бұл норма процестік бірізділікті қамтамасыз етіп, сот алдында борышкердің құқығы мен мемлекет талабының арасындағы заңды тепе-теңдікті сақтауға мүмкіндік береді.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі